پایان نامه ارشد درمورد پایداری اجتماعی، محیط زیست، منابع طبیعی، استان مازندران

تغییرات قابل ملاحظه ای در کاربری اراضی، فرایندهای هیدرولوژی، مورفولوژی و وضعیت محیط زیست شهرهای کوچک استان بویژه در بخش مرکزی استان مازندران به وجود آورده است .به طوری که فرسایش خاک، محدود شدن گونه‌هایی از پوشش گیاهی و افزایش گونه های دیگر، افزایش آلاینده های آب و خاک، بهم خوردن توازن اکولوژیک اکوسیستم های طبیعی، تغییر جریانات سطحی و نفوذی که از نشانه های ناپایداری است، در محیط این شهرها ملموس می باشد و موجب تغییرات بسیاری در خصوصیات اکولوژی و محیط زیست آن ها شده است، به طوریکه تعادل طبیعی اکوسیستم ها در اکثر این شهرها به میزان زیادی مورد تهدید جدی قرار گرفته، فرسایش خاک تشدید گردیده و کیفیت منابع آبی، به دلیل مقادیر زیاد پسابها و فاضلاب های تولید شده توسط واحدهای مسکونی، تجاری و صنایع درون شهری که به منابع آبهای سطحی و زیرزمینی وارد شده اند، به میزان زیادی کاهش یافته است. به عنوان مثال ورود پساب های شهری به آبهای سطحی در شهر نکا ۳۰ درصد، رستمکلا ۲۰ درصد، رامسر ۶۵ درصد، فریدونکنار و امیرکلا ۸۰ درصد، نور و زیراب ۷۰ درصد و محمود آباد ۷۵ درصد بوده است.
به طور کلی توسعه و استقرار واحدهای مسکونی شهری بر روی مناطق تأمین آب و نفوذ آبهای آلوده سطحی فاضلابهای خانگی به سفره های آب زیر زمینی در این شهرها، سبب ایجاد محدودیت در برداشت آب های زیر زمینی شده است (بویژه در شهرهای شرق و مرکزی استان). افت سریع سطح آب های زیر زمینی ناشی از برداشت آب و محدودیت ذخایر سفره های آب زیر زمینی به لحاظ فاصله محدود کوه و دریا و نفوذ آبهای شور زیرسطحی به لایه های فوقانی سفره های زیر زمینی (شهرهای کوچک غرب استان) از مشکلات منابع آب در این شهرها می باشد.
علاوه بر این تبدیل سطح وسیعی از کشتزارها به شهر و شهرک ها، بهره برداری های نادرست از جنگل ها، چرای بی رویه دام و تجاوز به حریم منابع طبیعی، خطر ایجاد بحران های زیست محیطی شدیدی را در عرصه محیط زیست این شهرها و بر هم خوردن تعادل و توازن میان محیط زیست طبیعی و فعالیت های انسانی را محتمل ساخته است.
مشکلات مدیریت پسماند و دفع مواد جامع نیز یکی دیگر از مشکلات زیست محیطی شهرهای کوچک مورد مطالعه است. نتایج بررسی های انجام شده نشان داد، به دلیل عدم توجه به مدیریت علمی دفن پسماندها و مکانیابی غیر اصولی، بیش از ۸۰ درصد از جایگاههای دفع زباله در شهرهای کوچک استان موجب آلودگی آبهای سطحی و بیش از ۶۰ درصد باعث آلودگی آبهای زیر زمینی می گردند. محدودیت های فیزیکی و محیطی به همراه نارسایی در سیستم فعلی مدیریت پسماندها، عامل اصلی آلودگی های محیط زیست و تخریب منابع طبیعی در این مناطق محسوب می شود. اثرات بحرانی پیامدهای دفن بی رویه پسماندها با توجه به روند رو به افزایش میزان تولید آن که عمدتاً به دلیل تغییر الگوی مصرف و افزایش جمعیت است، یکی از مشخص ترین زمینه های پدید آورنده ناپایداری محیط زیست در شهرهای استان می باشد. نتایج بدست آمده از بررسی شهرهای کوچک مورد مطالعه نشان داد که روش دفع زباله در تمامی شهرهای کوچک استان، متکی بر تخلیه مواد زاید جامد در محیط و با استفاده از شیوه های سنتی و غیربهداشتی، یعنی بدون اجرای عملیات پردازش، تولید کود آلی و بازیافت می باشد. شهرداری رستمکلا زایدات و زباله های شهری را در حاشیه شهر، شهرداری فریدونکنار زایدات شهری را در کنار ساحل و شهرداری های شهرهای نکا، زیراب، امیرکلا، رامسر و نور زایدات و زباله های شهری را در مراتع و جنگلهای اطراف تخلیه و به شیوه هایی کاملاً غیر اصولی دفع می نمایند که این امر نمود تأسف بار وضعیت دفع زباله در این شهرهاست که منجر به تخریب شدید منابع طبیعی و بروز آلودگی های بسیار زیاد می شود.
در نهایت نتایج بدست آمده از بررسی پایداری محیط زیست در شهرهای مورد مطالعه نشان داد که از ۷ شهر مورد مطالعه تنها دو شهر در شرایط نسبتاً مناسبی قرار داشتند و سایر شهرها بویژه در ناحیه مرکزی استان در معرض ناپایداری محیط زیست قرار دارند که لزوم توجه به عوامل ناپایدار کننده و مشکلاتی که این شهرها با آن مواجه اند ضروری می باشد.
۵-۲-۲- سنجش و تحلیل پایداری اجتماعی
در فرایند توسعه پایدار، نقش پایداری اجتماعی در تحقق اهداف توسعه بسیار پراهمیت است. چنین به نظر می رسد که با تأکید بر پاره ای از تجربیات جهانی، دلایل بسیار زیادی وجود دارد که ظهور ناپایداری در ابعاد محیطی آن که در سوء مدیریت منابع طبیعی جلوه گر شده است و ناپایداری اقتصادی که نمودهای عینی آن در بروز عدم تعادل های اقتصادی، نابرابری، فقر و بیکاری در سطح جوامع شهری و حتی روستایی تجلی یافته اند به دلیل فقدان توجه و یا توجه اندک به ابعاد اجتماعی در بوده است(طاهری و همکاران، ۱۳۸۸: ۲).
پایداری نظام اجتماعی به معنای ارتقای کیفیت زندگی و توسعه منابع انسانی و در نهایت خودتوانی اجتماعات محلی برای غلبه بر چالشها و مسائل درونی و واکنش در برابر تغییرات بیرونی و مدیریت حفظ ارزش هاست. در این معنا اهداف اجتماعی توسعه پایدارمی بایست در مضامینی چون فرصت های برابر (درون و بین نسلی)، توانمندسازی، ارتقای کیفیت زندگی، کرامت و حقوق انسانی، فقرزدایی، تنوع فرهنگی، همبستگی اجتماعی، مشارکت اجتماعی، ظرفیت سازی نهادی، امنیت اجتماعی، مسئولیت پذیری، رفاه اجتماعی و تعلق خاطر مکانی به شکلی گسترده مورد تأکید قرار گیرد. در این راستا در این بخش نیز پایداری اجتماعی شهرهای کوچک مورد مطالعه بر اساس مجموعه ای از شاخص ها و مولفه های پایداری اجتماعی بررسی شده است.
سنجش وضعیت پایداری اجتماعی در سطح شهرهای کوچک مورد مطالعه نشان می دهد که از میان شاخص های موجود شاخص های سطح عملکردی شهر در شاخص خدماتی(۰.۲۸۶) و سرانه اعتبارات عمرانی هزینه شده شهرداری برای هر نفر (۰.۳۳۶) ، از کمترین میزان و شاخص های معکوس تراکم نسبی جمعیت(۰.۶۸۵) و نرخ رشد جمعیت(۰.۶۸۰) دارای بیشترین ارزش می باشند. در مجموع، تعداد ۷ شاخص در شرایط ناپایدار، تعداد ۱۰ شاخص در وضعیت پایداری ضعیف، تعداد ۴ شاخص در وضعیت پایداری متوسط و تعداد ۳ شاخص در شرایط پایدار قرار دارند. جدول(۵-۹)
جدول۵-۹: وضعیت شاخص های پایداری اجتماعی در شهرهای کوچک مورد مطالعه
نام شهر
معکوس تراکم نسبی جمعیت(نفر در هکتار)
درصد نرخ رشد جمعیت
معکوس درصد مهاجرین وارد شده
درصد افراد دارای تحصیلات دانشگاهی
نرخ باسوادی
تعداد و نوع بیمارستان به ۱۵هزار نفر
ر.ضریب امنیت عمومی
برخورداری از حمایت های بیمه ای
میزان مشارکت اجتماعی
رضایتمندی از زندگی
تعداد کتابخانه های عمومی
استفاده از اینترنت
امیرکلا
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۵۵۲
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۵۰۷
۰.۲۶۵
۰.۳۱۳
۰.۶۷۵
۰.۳۵۰
۰.۵۵۶
۰.۵۹۱
زیراب
۰.۹۹۲
۰.۰۰۰
۰.۶۹۰
۰.۲۷۰
۰.۵۴۹
۱.۰۰۰
۰.۴۰۳
۱.۰۰۰
۰.۶۷۵
۰.۱۲۸
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
رامسر
۰.۷۱۲
۰.۶۰۴
۰.۱۷۲
۰.۶۳۸
۰.۶۲۷
۰.۴۱۳
۰.۴۲۹
۰.۹۴۸
۰.۰۹۴
۰.۳۷۹
۰.۴۷۶
۰.۶۰۵
فریدونکنار
۰.۶۹۳
۰.۷۶۹
۰.۶۹۰
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۲۸۰
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۲۵۶
۰.۰۰۰
۰.۴۲۹
۰.۰۰۰
نکا
۰.۰۰۰
۰.۹۴۲
۰.۸۲۸
۰.۴۱۰
۰.۷۸۴
۰.۱۲۰
۰.۲۵۵
۰.۹۵۷
۰.۴۷۴
۰.۸۹۲
۰.۳۰۲
۰.۲۲۵
رستمکلا
۰.۵۰۵
۰.۶۵۷
۱.۰۰۰
۰.۲۱۰
۰.۵۸۸
۰.۰۰۰
۰.۷۱۴
۰.۴۲۹
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
نور
۰.۸۹۴
۰.۷۹۱
۰.۰۰۰
۰.۹۳۴
۰.۶۰۸
۰.۶۰۰
۰.۰۰۰
۰.۲۱۵
۰.۰۰۰
۰.۰۲۵
۰.۶۸۳
۰.۵۹۱
ارزش پایداری
۰.۶۸۵
۰.۶۸
۰.۴۳۸
۰.۴۹۴
۰.۵۹۴
۰.۴۱۷
۰.۴۳۸
۰.۵۵۲
۰.۴۵۴
۰.۳۹۶
۰.۴۹۲
۰.۴۳
ادامه جدول۵-۹:
تعداد دانشگاه به ازائ هر ده هزار نفر
رضایت از عملکرد ارگانهای دولتی
رضایت از عملکرد شوراها و شهرداری
سرانه اعتبارات عمرانی هزینه شده شهرداری برای هر نفر
میزان رضایت شغلی
درصد رضایت از درآمد
سطح عملکردی شهر در شاخص خدماتی
رضایت ازکیفیت ارائه خدمات عمومی
درصد خانوار صاحب مسکن شخصی
سطح رضایت از مسکن در گزینه زیاد
رضایتمندی از زندگی در شهر محل سکونت
تمایل به سرمایه گذاری در شهر محل سکونت
۰.۲۶۹
۰.۲۴۹
۰.۵۲۹
۰.۱۲۷
۰.۱۹۳
۰.۱۸۶
۰.۰۰۰
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۵۵۰
۰.۵۰۵
۰.۲۲۸
۰.۹۷۷
۰.۲۶۰
۰.۲۷۸
۰.۰۰۰
۰.۳۰۲
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۵۹۷
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۷۰۸
۰.۳۱۲
۰.۴۲۴
۰.۸۰۵
۰.۶۲۰
۰.۸۸۵
۱.۰۰۰
۰.۸۳۲
۰.۹۸۱
۱.۰۰۰
۰.۳۹۴
۰.۲۹۷
۰.۴۲۳
۰.۱۷۹
۰.۳۶۶
۰.۱۴۵
۰.۱۲۵
۰.۰۲۷
۰.۵۰۲
۰.۹۲۴
۰.۵۹۳
۰.۱۱۰
۰.۱۴۱
۰.۰۰۰
۰.۳۰۰
۰.۶۸۸
۰.۷۷۳
۰.۰۰۰
۰.۵۳۶
۰.۹۸۱
۰.۰۰۰
۰.۹۹۲
۰.۰۷۰
۰.۱۶۹
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۲۷۶
۱.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۲۵۲
۰.۸۰۴
۰.۶۱۰
۰.۹۳۹
۰.۹۴۱
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۰۰۰
۱.۰۰۰
۰.۰۰۰
۰.۲۴۹
۰.۵۰۲
۰.۰۰۰
۰.۱۵۴
۰.۱۸۰
۰.۲۶۳
۰.۲۳۸
۰.۵۲۵
۰.۳۸۴
۰.۴۸۱
۰.۳۳۶
۰.۳۹۷
۰.۴۷۵
۰.۲۸۶
۰.۶۵۷
۰.۵۱۵
۰.۳۷۴
۰.۴۶۳
۰.۳۸۶
تحلیل و بررسی وضعیت پایداری مولفه های اجتماعی در منطقه مورد مطالعه نشان می‌دهد که مولفه‌های اجتماعی در تعداد ۲ شهر ضعیف، در یک شهر ناپایدار و در ۴ شهر وضعیت پایداری مولفه های اجتماعی در شرایط متوسط هستند. جدول(۵-۱۰)
جدول۵-۱۰: وضعیت پایداری مولفه های پایداری اجتماعی در شهرهای مورد مطالعه
نام شهر
منابع انسانی
مراقبت های اجتماعی
زیرساخت های نهادی
کیفیت زندگی
پایداری کل
وضعیت پایداری
امیرکلا
۰.۸۹۰
۰.۴۲۲
۰.۳۸۷
۰.۴۵۸
۰.۵۳۹
متوسط
زیراب
۰.۴۲۴
۰.۶۴۱
۰.۵۸۶
۰.۱۱۲
۰.۴۴۰
ضعیف
رامسر
۰.۵۵۱
۰.۴۵۳
۰.۵۵۵
۰.۷۵۱
۰.۵۷۷
متوسط
فریدونکنار
۰.۳۵۴
۰.۳۰۷
۰.۲۵۷
۰.۳۰۳
۰.۳۰۵
ناپایدار
نکا
۰.۴۶۲
۰.۶۵۲
۰.۳۸۱
۰.۵۹۴
۰.۵۲۲
متوسط
نور
۰.۸۴۵
۰.۱۶۸
۰.۵۴۶
۰.۱۹۸
۰.۴۳۹
ضعیف
رستمکلا
۰.۳۹۲
۰.۶۲۹
۰.۳۷۹
۰.۶۹۳
۰.۵۲۳
متوسط
میزان پایداری
۰.۵۵۹
۰.۴۶۷
۰.۴۴۱
۰.۴۴۴
۰.۴۷۷
ضعیف
در ادامه رادارهای پایداری مرتبط با هرکدام از مولفه های مورد مطالعه نمایش داده شده است که از این طریق امکان مقایسه پایداری شهرهای مختلف حوزه مورد مطالعه با همدیگر فراهم شده است.
نقشه شماره۵-۲: وضعیت پایداری اجتماعی شهرهای کوچک استان مازندران
همانطور که ملاحظه می‌گردد ناحیه شرقی استان مازندران شامل شهرهای رستمکلا و نکا از منظر اجتماعی در مقایسه با شهرهای دیگر بویژه شهرهای متمایل به غرب استان، از سطح پایداری بیشتری برخوردارند. ثبات نسبی جمعیت این منطقه و حضور کمتر مهاجرین در ناحیه شرقی استان و تنوع فرهنگی به واسطه توریستی بودن نواحی غربی استان باعث شده تا شهرهای نواحی شرقی استان از سطح پایداری بیشتری برخوردار باشند.
در مجموع تنها مولفه منابع

دیدگاهتان را بنویسید