پایان نامه ارشد درمورد اجتماعی و فرهنگی، استان مازندران، نقاط شهری، ارزش گذاری

اینگونه نقاط را فراهم ساخته و از سوی دیگر فواصل نزدیک بعضی از آنها نسبت به یکدیگر موجب ادغام چند روستا و نتیجتاً رشد فضایی آنها شده است. این پدیده بیشتر در خصوص بعضی از شهرهای کوچک بخش جلگه ای استان مصداق دارد. اما به نظر می رسد در نقاط کوهستانی، تأثیر عوامل سیاسی و سیاست های برنامه ریزان و مسئولان کشور موجبات تبدیل نقاط روستایی به شهر را فراهم ساخته است.
از طرف دیگر ساختار سیاسی و اداری کشورها نیز می توانند به دو صورت بر نظام شهری حاکم بر پهنه سرزمینی(ملی- استانی) تأثیر گذار باشد.
الف) آگاهانه و ارادی
ب) غیر آگاهانه و غیر ارادی
بنابراین وجود یا عدم وجود سیاست های خاص در هر یک از زمینه های اصلی می تواند تغییرات مهم و قابل توجهی بر ساختار نظام شهری هر منطقه به وجود آورد. بررسی ها نشان می دهد که ساختار فعلی نظام شهری استان و احتمالاً جهت گیری آینده آن تحت تأثیر چهار سیاست اصلی قرار دارد:
الف) تخصیص منابع و اعتبارات
ب) افزایش تعداد شهرها و تقویت شهر ساری
ج)تقویت و گسترش صنعت گردشگری
د) توسعه شبکه حمل و نقل
جهت گیری های آینده علاوه بر توجه به موارد پیش گفته ساختارهای نوین را تعریف خواهند نمود.
۴-۳-۶-۳- تأثیر مرکز استان بر مناطق پیرامونی
شهرساری به عنوان مرکز استان مازندران از سابقه تاریخی قابل توجهی برخوردار بوده و در تمامی دوره‌های تاریخی به جز در معدود دوره‌هایی که آمل و بعضاً بابل مرکز ناحیه بوده اند غالباً مرکزیت اداری-سیاسی ناحیه و منطقه را بر عهده داشته است. این عامل را شاید بتوان برترین مزیت و ویژگی این شهر برای تآثیر گذاری بر کل پهنه استان خطی شکل که نواحی غربی آن گرایش‌های اقتصادی و اجتماعی به استان های مجاور را از خود نشان می دهند بر شمرد. شهر ساری به عنوان شهری پرجمعیت، مرکز شهرستان و مرکز استان با توجه به مجموع شاخص‌های مورد بررسی، به لحاظ فضایی در پهن? سه گانه زیر تأثیرات موضوعی مختلفی را بدین شرح گذاشته است.
۱- محدوده بلافصل؛(شامل شهرستان ساری و بخش های دودانگه-چهاردانگه-میاندرود و کلیجان ذستاق و مرکزی).
تأثیرات شهر ساری در این پهنه تأثیرات همه جانبه اداری- سیاسی، اقتصادی، خدماتی، اجتماعی و فرهنگی می باشد. پیوندهای موضوعی متفاوت و پر قدرتی بین نقاط روستایی و شهری این شهرستان با شهر مرکز استان وجود دارد. هر چند این پیوندها در نواحی بلافصل شهر و نیز نواحی شمالی شهر و شهرستان بیشتر از نواحی جنوبی آن است.
۲- نواحی پیرامونی مجاور؛ این گروه خود قابلیت تقسیم به دو دسته الف و ب را دارا است که تفاوت های بعضاً متفاوتی را در برخی جنبه ها نسبت به هم دارند:
یک) نواحی پیرامونی مجاور دسته الف؛ (شامل شهرستان های مجاور نظیر نکا، میاندرود، قائمشهر، سوادکوه و جویبار). تأثیرات شهر ساری در این پهنه در درجات مختلف شامل تأثیرات اداری-سیاسی، اقتصادی، خدماتی و اجتماعی می باشد. پیوندهای مختلف اجتماعی- اقتصادی با قدرت و جهت متفاوت بین نقاط شهری و روستایی شهرستان های برشمرده با شهر مرکز استان برقرار است۷۵.
دو) نواحی پیرامونی مجاور دسته ب؛ این نواحی که در مجاورت شهرستان های دسته الف برشمرده واقع هستند و فاصله ای زمانی بیشتر ازنیم ساعت را شامل می گردند شامل شهرستان های گلوگاه و بهشهر در سمت شرق و شهرستان های بابلسر و بابل در غرب می باشند. تأثیرپذیری این پهنه بیشتر اداری- سیاسی، اقتصادی و خدماتی است.
۳- نواحی پیرامونی دوردست؛
۴- این نواحی(شهرستان ها) بسیار گسترده بوده و نواحی غربی استان را از آمل و محمودآباد تا رامسر در بر می گیرد. این شهرستان ها را می توان با توجه به نوع و میزان تأثیرپذیری متفاوتی که از مراکز استان دارند در سه دسته الف، ب و ج تعریف نمود.
دسته الف: شامل شهرستان های محمودآباد و آمل است که در جوار غربی شهرستان های بابلسر و بابل واقع شده اند. بیشترین نوع تأثیرپذیری این پهنه از مرکز استان تأثیرات اداری- سیاسی نسبتاً محدود، اقتصادی محدود و نیز خدماتی محدود می باشد.
دسته ب؛ شامل شهرستان های نور و نوشهر در غرب مجموعه دسته اول بوده که تأثیرپذیری آن بیشتر اداری- سیاسی محدود و نیز اقتصادی محدود می باشد.
دسته ج؛ شامل سه شهرستان انتهایی استان در غرب است که تأثیرات اداری- سیاسی محدود و اقتصادی بسیار محدود و ناچیزی از مرکز استان می پذیرند.
با توجه به جمیع شاخص‌ها و بررسی‌ها، شهر مرکز استان(ساری) را می توان از جمله مراکز استان با تأثیرگذاری متوسط در کشور قلمداد نمود. غالب مراکز استان های کشور در رأس نظام سلسله مراتبی مراکز سکونتگاهی و زیستی استان مربوطه واقع شده و تفوق و برتری ویژه و با فاصله قابل توجهی از سکونتگاههای رده پایین‌تر خود برخوردارند. شهرهای تهران، مشهد، شیراز، تبریز، اردبیل، قم و… نمونه های عینی مراکز استان های کشور هستند که تأثیرات موثرتر و بیشتری بر نواحی پیرامونی دارند. این امر نافی تأثیرگذاری شهر ساری بر نواحی پیرامونی نیست بلکه موضوع شدت و جهت این تأثیرگذاری است که به نسبت کم توان‌تر است. موقعیت استقرار این مراکز استان(درسمت شرق) اندازه جمعیتی آن و نیز فاصله ناچیز از شهر دوم، سوم و حتی چهارم استان به همراه شکل خطی و مورفولوژی طبیعی استان و نیز سیر تحول تاریخی توسعه این شهر و نیز شهرهای مجاور در این وضعیت دخالت های اصلی را داشته اند.
۴-۴- سطح بندی بررسی کارکرد شهرهای استان و جایگاه شهرهای کوچک
۴-۴-۱- سطح بندی شهرهای استان مازندران بر حسب کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و جایگاه شهرهای کوچک
توسعه متوازن فضاهای جغرافیایی، نیازمند بررسی دقیق و همه جانبه مسایل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و شناخت نیازهای جامعه و بهبود آنهاست. به همین جهت از جمله معیارهای معمول در برنامه ریزی، سطح بندی سکونتگاهها بر اساس برخورداری از شاخص های مختلف توسعه است. به طوری که استفاده از شاخص های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره می تواند معیار مناسب هم برای تعیین جایگاه آن نواحی و همچنین عاملی در جهت رفع مشکلات و نارسایی های مبتلا به خود برای نیل به رفاه اقتصادی و سلامت اجتماعی جهت رسیدن به توسعه باشد.
به منظور سطح بندی کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در شهرهای استان مازندران و اینکه شهرهای کوچک در این سطح بندی در چه جایگاهی قرار دارند، در ابتدا شاخص های مکانی مهم و برتر اجتماعی و فرهنگی، خدمات، اقتصادی و ارتباطی و پس از آن جایگاه شهر های استان مازندران از لحاظ کارکردی مورد بررسی قرار گرفت.
الف) بررسی و تحلیل شاخص های اجتماعی و فرهنگی۷۶
تعدادی از شاخص های مکانی و مهم فرهنگی و اجتماعی برای تعیین کارکرد های شهرهای استان مورد استفاده قرار گرفتند که به ترتیب اولویت شامل شاخص های زیر می باشند:
۱- جاذبه تاریخی، ۲- مناطق نمونه گردشگری، ۳- پارک جنگلی، ۴- کتابخانه های عمومی، ۵- اماکن ورزشی، ۶- سینما، ۷- سازمان های مردم نهاد (NGO). در جدول(۴-۱۸)، تعداد این شاخص ها در شهرهای استان مشخص شده است جدول(۴-۱۸).
جدول(۴-۱۸)، تعداد شاخص های اجتماعی و فرهنگی در شهرهای استان مازندران
ادامه جدول(۴-۱۸)
ب) شاخص خدمات :
شاخص های خدماتی استان شامل ۷ شاخص است که برخی از آنها جنبه فراشهری دارند و برخی دیگر شامل خدماتی هستند که در داخل نقاط شهری مورد استفاده قرار می گیرند.
این شاخص ها عبارتند از :
۱- بیمارستان
۲- دانشگاه
۳- هتل و سایر مجتمع های تفریحی و اقامتی
۴- دفاتر بیمه
۵- دفاتر خدماتی گردشگری
۶- خدمات تجهیزات شهر داری ها ( خدمات حمل ونقل زباله و خودروی آتش نشانی)
۷- پارک ها عمومی
در جدول ۴-۱۹ تعداد این شاخص ها به تفکیک نقاط شهری مشخص شده است.
جدول(۴-۱۹)، تعداد شاخص های خدماتی به تفکیک شهر
ادامه جدول۴-۱۹
ج) شاخص اقتصادی
شاخص های اقتصادی به کار رفته در تعیین کارکرد های شهر های استان شامل شاخص های زیر می باشد:
۱- منطقه ویژه اقتصادی و تجاری
۲- شهرک صنعتی
۳- واحد های صنعتی بزرگ
۴- گمرک
۵- بورس
۶- سیلو
۷- مناطق ذخیره نفت
۸- تعداد کارگاهها (کلیه فعالیت های مقید به مکان)
تعداد این شاخص ها در نقاط شهری در جدول ۴-۲۰ مشخص شده است.
جدول(۴-۲۰)، تعداد شاخص های اقتصادی در شهرهای استان مازندران
ادامه جدول۴-۲۰
د) شاخص های ارتباطی
در تعیین شاخص های ارتباطی در نقاط شهری ، گره های مهم ارتباطی در نقاط شهری به شرح زیر مورد توجه قرار گرفتند:
۱- فرودگاه
۲- بندر
۳- راه آهن
۴- ارتباط زمینی (گره های ۳ راهی و بیشتر)
۵- پایانه ها
در جدول ۴-۲۱ تعداد گره های ارتباطی به تفکیک سکونتگاههای شهری مشخص شده است.
جدول(۴-۲۱)، تعداد گره های ارتباطی به تفکیک سکونتگاههای شهری
ادامه جدول۴-۲۱
به منظور سطح بندی شهرها و کارکرد آنها، در ابتدا شاخص های اجتماعی و فرهنگی، خدماتی، اقتصادی و کارگاهی ذکر شده ارزش گذاری شده و پس از آن تعداد شاخص های مربوطه در ارزش آن ضرب شده و ارزش نهایی آن شاخص مشخص شده است. نحوه ارزش گذاری شاخصهای بخش های مختلف به شرح ذیل بوده است:
الف) شاخص های اجتماعی و فرهنگی
این شاخص ها به ترتیب اولویت شامل شهرهای دارای جاذبه تاریخی باارزش۷، مناطق نمونه گردشگری با ارزش ۶، پارک جنگلی با ارزش ۵، کتابخانه های عمومی با ارزش ۴، اماکن ورزشی با ارزش ۳، سینما با ارزش ۲، وسازمان های مردم نهاد با ارزش ۱ در مناطق شهری بوده است.
ب) شاخص های خدماتی
شاخص های خدماتی شهرها به ترتیب الویت شامل شهرهای دارای بیمارستان(ارزش ۷)، دانشگاه (ارزش ۶)، دفاتربیمه (ارزش ۵)، هتل و سایر مجتمع های اقامتی وتفریحی(ارزش ۴)، دفاتر خدمات توریستی(ارزش ۳)، خدمات تجهیزاتی شهرداریها(ارزش ۲) وپارک های عمومی (ارزش ۱) بوده است.
ج) شاخص های اقتصادی
ارزش گذاری شاخص اقتصادی شهرها به ترتیب اولویت انجام شده که در این ارزش گذاری شهرهای دارای منطقه ویژه اقتصادی و تجاری ارزش ۷، شهرک صنعتی ارزش ۶، واحدهای صنعتی بزرگ ارزش ۵، گمرک ارزش ۴، بورس ارزش ۳، سیلو ارزش ۲ و منابع ذخیره سوخت ارزش ۱ داشته اند.
د) شاخص های ارتباطی
در این شاخص ها، شهرهای دارای فرودگاه با ارزش ۵، بندر با ارزش ۴، راه آهن با ارزش ۳، ارتباط زمینی باارزش ۲ و پایانه ها باارزش ۱ مورد توجه قرار گرفتند.
پس از ارزش گذاری شاخص های مربوطه، تعداد شاخص ها در ارزش مربوطه ضرب گشته و ارزش نهایی هر شاخص در شهر مورد نظر بدست آمده است. در جدول شماره۴-۲۲ ارزش نهایی شاخص های

دیدگاهتان را بنویسید