پایان نامه با کلید واژه های پهلوی دوم، پهلوی اول، معماری مسکونی، معماری ایران

خیابان تحویلی و خیابان قاآنی نو می باشد. محدودۀ انتخابی جزء مناطق ۱، ۲ و ۴ شهرداری شیراز است و نخستین مناطق مسکونی شکل گرفته در دورۀ پهلوی دوم است.
۱ـ۱ـ۶ـ۳. تعداد نمونه
تعداد ۷۰ خانه در جامعۀ آماری برداشت گردید که از این تعداد ۵۲ خانه اطلاعات موردنظر آن به طور کامل تکمیل گردید و به عنوان نمونه مورد استفاده قرار گرفت.
۱ـ۱ـ۶ـ۴. روش نمونه گیری
روش نمونه گیری به صورت تصادفی ساده بوده است به این صورت که در جامعۀ آماری موردنظر از هر خیابان به صورت اتفاقی تعدادی خانه جهت نمونه انتخاب گردید؛ به طوری که تقریباً از هر محدودۀ اصلی (مناطق ۱، ۲ و ۴ شهرداری شیراز) تعداد ۱۳ خانه انتخاب، برداشت و مستندنگاری گردید.
۱ـ۱ـ۶ـ۵. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات کیفی می باشد. جهت رسیدن به اهداف و پاسخ پرسش های مطرح شده در پایان نامه که ویژگی های معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم شیراز و تأثیرات نوگرایی بر آن است؛ ابتدا به ویژگیهای معماری مدرن در جهان و چگونگی ورود آن به ایران پرداخته شد. پس از آن عوامل مؤثر بر شکل گیری و گسترش شهر و معماری مسکونی در دورۀ پهلوی دوم مورد توجه قرار گرفت از این میان نقش طبقه متوسط جدید برجسته تر بود. در مرحلۀ بعد شاخصههای خانههای سنتی ایرانی مورد بررسی قرار گرفت تا به این ترتیب الگوها و استانداردهای ارزیابی خانه در دوران مدرن بدست آید و به عنوان مبنا و معیار استفاده شود. جهت دریافت اصول و شاخصه های معماری سنتی ایرانی از کتاب آشنایی با معماری اسلامی ایران تألیف محمدکریم پیرنیا به عنوان مبنا استفاده شده است. جهت بدست آوردن تعاریف اجزای خانه های جدید نیز از کتاب فرهنگ مهرآزی ایران نوشتۀ بیژن رفیعی سرشکی و دیگران استفاده شده است. سپس با طبقه بندی اطلاعات بدست آمده از برداشت خانه های پهلوی دوم شیراز اجزا موجود در آنها شناسایی گردید. مقایسۀ تطبیقی داده های گردآوری شده از خانه های پهلوی دوم با معیارهای خانه های ایرانی منجر به استخراج نتایجی گردید. همچنین جهت شناخت گونههای رایج کاربری مسکونی شکل گرفته در دورۀ پهلوی دوم، مقایسۀ تمامی خانه های برداشتی با هم براساس معیارهای گونه شناسانه و با روش استدلال و تحلیل عقلانی انجام گرفت.
۱ـ۱ـ۷. طرح کلی نگارش
طرح کلی در نظر گرفته شده در این پژوهش جهت رسیدن به شناختی جامع پیرامون تأثیرات نوگرایی بر شکل گیری معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم به قرار زیر است:
پس از ذکر کلیات تحقیق، در فصل دوم به چگونگی ورود مدرنیسم به ایران پرداخته شده است. در این راستا ابتدا مدرنیته و تاریخچۀ آن استخراج گردیده؛ پس از آن با شاخصه های مدرنیسم آشنا شده و معماری مدرن در جهان و شاخصه های آن مورد شناسایی قرار گرفته است؛ به طور اخص نگرش مدرنیسم به تزیینات و تأثیرات آن بر تزیینات ساختمانی مورد بررسی قرار گرفته است؛ از این رهگذر تأثیرات مدرنیسم بر معماری جهان و تزیینات وابسته به آن آشکار شده است. جنبش ها و مکاتب تأثیرگذار در شکل گیری معماری مدرن معرفی گردیده و نهایتاً مهمترین ویژگی های معماری مدرن بیان شده است.
در بخش بعد سرچشمه های ورود مدرنیسم به ایران مورد بررسی قرار گرفته است. این اتفاق در سه دورۀ قاجار، پهلوی اول و پهلوی دوم به عنوان دوران های متأثر از مدرنیزاسیون پیگیری شده است. در ادامه ورود مدرنیسم به عرصۀ معماری و تأثیر آن بر قسمت های مختلف ساختمان از جمله پلان و نما و تزیینات وابسته به آن مرور گشته، این بار نیز سه دورۀ قاجار، پهلوی اول و دوم مدنظر بوده است. چرا که نطفۀ تأثیرات مدرنیسم بر معماری مربوط به دورۀ قاجار بوده؛ هستۀ اصلی در دورۀ پهلوی اول بنیان گذاشته شده و در دورۀ پهلوی دوم فراگیر شده است.
از آنجایی که تحولات معماری همواره تابع تحولات اجتماعی و سیاسی بوده و تحلیل معماری بدون توجه به شرایط اجتماعی و مسائل مرتبط با آن یک تحلیل ناقص است لذا در فصل سوم سیر تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر گسترش کالبدی شهر شیراز از اواخر قاجار تا انتهای پهلوی دوم بررسی گردیده است. کالبد شهر تا اواخر عصر قاجار همانند دوره های پیشین بوده است. در عصر پهلوی اول نخستین دورۀ توسعۀ کالبدی شهر و در عصر پهلوی دوم دومین و سومین دورۀ توسعۀ کالبدی شهر پیگیری گردیده و در ادامه معماری مسکونی شیراز در دورۀ پهلوی اول و دوم از نظر گذشته است.
در بخش بعد مفهوم طبقۀ متوسط جدید و مؤلفه های مرتبط با آن از جمله دیدگاه و سلیقۀ آنها مدنظر بوده؛ چرا که به عنوان مهمترین عامل اجتماعی تأثیرگذار در شکل گیری معماری مسکونی پهلوی دوم شیراز در این پژوهش مطرح بوده است. از این رو شکل گیری و افزایش طبقۀ متوسط جدید به عنوان دستاورد مدرنیسم در پی امده است.
در فصل چهارم جهت بدست آوردن معیار و مبنای ارزیابی خانه های مدرن، خانه های سنتی به عنوان خانۀ ایرانی به طور گسترده مورد بررسی قرار گرفته است. از این رو ابتدا به تعریف مفاهیم خانه و مسکن از دیدگاه های مختلف پرداخته شده؛ پس از آن مفهوم خانه در معماری ایرانی آمده است. اصول معماری ایرانی(مسکونی) و شاخصه های کالبدی خانه های سنتی و معرفی تصویری اجزا و شاخصه های آن و نیز نحوۀ قرارگیری اجزا، همچنین جایگاه تزیین در خانه های سنتی از دیگر بخش هایی بوده که جهت روشن شدن زوایای خانۀ ایرانی از نظر گذشته است.
با توجه به تغییرات رخ داده در خانۀ ایرانی، تحول خانه های مسکونی با محوریت برونگرایی ناشی از تأثیرات مدرنیسم به دنبال آمده است. در بخش بعد خانه های جدید ساخته شده در شیراز در دورۀ پهلوی دوم مورد مطالعه قرار گرفته است. جهت انجام این کار به معرفی اجزای خانه های مدرن و نیز معرفی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های مدرن پرداخته شده است. بر مبنای تحولات به وجود آمده در خانه های مسکونی، تغییرات در تزیینات خانه های جدید نیز بررسی گردیده است.
در فصل پنجم به بررسی گونه شناسانۀ کاربری مسکونی در شیراز دهه های ۵۷ ـ ۱۳۳۰ خورشیدی پرداخته شده است. ابتدا با مروری بر اجزا حذف و اضافه شدۀ خانه، به نقش طبقۀ متوسط جدید شیراز در شکل گیری این نوع کاربری مسکونی اشاره شده، پس از آن تعاریف گونه و تیپ آمده است. سپس با بیان کلیاتی راجع به چگونگی انجام کار گونه شناسی، به معرفی سه دسته گونه بندی پلان بر مبنای معیار همنشینی فضای پر و خالی، محور دسترسی و چیدمان فضاهای داخلی انجام گرفته است. در بخش نما نیز گونه بندی بر مبنای میزان پرداخت و تزیینات قاب ورودی صورت پذیرفته است. برای هر نوع دسته بندی ابتدا به گونۀ اصلی پرداخته شده سپس زیرمجموعه های آن به همراه خانه های دارای این الگو نمایش داده شده است.
در فصل نتیجه نیز به جمع بندی و استنتاج مطالب بیان شده در فصول مختلف پرداخته شده است. اجزا حذف و اضافه شدۀ خانه ایرانی استخراج شده و سیر تحول خانه از ابتدا تا انتهای دورۀ پهلوی دوم به صورت تصویری در نمودار آمده است. جدول حاصل از شناخت رایج ترین گونه های کاربری مسکونی نیز ارائه گردیده است.
۱ـ۲. پیشینۀ تحقیق
سابقۀ تحقیقات انجام شده پیرامون موضوع مورد پژوهش در این پایان نامه، در سه محور دسته بندی می شود.
دستۀ اول، منابعی است که شکل گیری معماری معاصر ایران و شیراز در بستر مدرنیسم و چگونگی تأثیر آن را پیگیری می نماید:
پرویز رجبی در کتاب “معماری معاصر ایران در عصر پهلوی” (۱۳۳۵) به بررسی معماری دورۀ پهلوی با سه عنوان معماری دولتی، معماری دولتمندان و معماری بی دولتان می پردازد. این کتاب نخستین و قدیمی ترین کتابی است که پیرامون معماری پهلوی نگاشته شده است.
شهریار عدل و برنارد اورکاد در کتاب”تهران پایتخت دویست ساله” (۱۳۷۵) مجموعه مقالاتی از صاحب نظران مختلف در مورد تاریخ شهرسازی و معماری تهران عمدتاً در دو عصر قاجاریه و پهلوی چاپ کرده است. این مجموعه از بسیاری جهات درخور توجه است؛ زیرا گذشته از تحول و تکوین شهر تهران در قرن گذشته، زوایای حیات مدنی، فرهنگی و اجتماعی ایران نیز آشکار می شود.
وحید قبادیان در رسالۀ دورۀ دکتری خود با عنوان “معماری در دارالخلافه ناصری” (۱۳۸۵) به شرح و بحث معماری تهران و ایران در دورۀ ناصرالدین شاه و پهلوی اول می پردازد.
محمدرضا بذرگر در کتاب “شهرسازی و ساخت اصلی شهر” (۱۳۸۲) به ساخت اصلی شهر شیراز از ابتدا تاکنون می پردازد. در بخشی از فصل پنجم ساخت اصلی شهر شیراز در دورۀ پهلوی آمده است.
مهندسین مشاور شهروخانه به عنوان مشاور مادر در “بازنگری طرح جامع شیراز” (۱۳۸۳) با گردآوری و جمع بندی اطلاعات مربوط به مشاورین سایر مناطق به بررسی روند شکل گیری، گسترش و تحولات کالبدی شهر و نیز بررسی وضعیت مسکن طی سه دورۀ پهلوی اول، پهلوی دوم و جمهوری اسلامی پرداخته اند. جهت انجام این بررسی دو دورۀ شهرنشینی کند و شتابان در روند مدرنیزاسیون در نظر گرفته شده است.
مصطفی کیانی در رسالۀ دورۀ دکتری خود با عنوان “معماری دورۀ پهلوی اول” (۱۳۸۳)که بعداً در کتابی با همین عنوان منتشر شد به دگرگونی اندیشه ها، پیدایش و شکل گیری معماری دورۀ بیست سالۀ معاصر ایران(۱۳۲۰ـ ۱۲۹۹ خورشیدی) پرداخته است و تأثیرات عوامل مختلفی همچون باستان شناسی، نظامی گرایی، عملکردهای جدید، مدرن گرایی را مورد بررسی قرار داده و سپس به بررسی ویژگی های معماری دورۀ پهلوی اول و معماران آن پرداخته است.
امیر بانی مسعود در کتاب “معماری معاصر ایران” (۱۳۸۸) به نحوۀ مواجۀ ایرانیان با عالم جدید(تجدد) و تأثیر آن در معماری ایران از دورۀ قاجار تا سه دهه بعد از انقلاب اسلامی پرداخته است. مباحث مطرح شده در پنج شاخه کلی آمده است: آشنایی ایرانیان با مباحث غربی در دورۀ قاجار ـ عمدتاً شامل شکل گیری مدرنیتۀ ایرانی در بستر اجتماعی و فرهنگی ـ معماری دورۀ قاجار، معماری دورۀ پهلوی اول، معماری دورۀ پهلوی دوم و معماری بعد از انقلاب اسلامی. در فصل نهم این کتاب به معماری دورۀ پهلوی دوم و شکل گیری معماری آکادمیک ایران و تحول طراحی مسکن پرداخته شده است. این کتاب جامع ترین کتاب در ارتباط با معماری معاصر ایران تاکنون است.
سیروس باور در کتاب “نگاهی به پیدایی معماری نو در ایران” (۱۳۸۸) به بررسی تاریخ معماری ایران با رویکرد معماری معاصر پرداخته است که از شکل گیری جامعۀ ایرانی از مشروطه تا امروز و حرکت آن از اندیشیدن و تعقل به سیاقی قدیم به امروزی فکر کردن و در رابطه قرار گرفتن با پیشرفت های علوم و تکنولوژی شروع می شود تابه خلق معماری نوین و ایجاد فضاهای جدید برای انواع مختلف کارهایی که در دولت های پهلوی اول و دوم مطرح بودند، برسد.
مهیار اردشیری و غلامحسین معماریان در کتاب “هویت شهری شیراز” (۱۳۸۹) جهت بررسی هویت شهری در شیراز در دو حیطۀ معماری و شهرسازی به نحوۀ

دیدگاهتان را بنویسید