باورهای عامیانه

Off By
دانلود پایان نامه

در میان حالات خورشید وماه گرفتگی آن دو بیش از هر پدیده ی دیگری برای انسان هراس آور وشگفتی زا بوده وبه همین سبب ، برای تبیین پدیده ی کسوف وخسوف به آفرینش اساطیر متعددی دست زده است . از نگاه علمی « درگرفتگی ماه یا خسوف ، کره ماه وارد مخروط سایه ی پشت زمین در فضا می شود ودر نتیجه تاریکی پدید می آید . رویداد گرفتگی گاه وبی گاه زمانی که خورشید ، زمین وماه در راستای مناسبی قرار می گیرند ، اتفاق می افتد » (ردپت ، 1383: 10؛ خوارزمی ، 1369: 212).
اما برای رسیدن به چنین بینشی لازم بود که سالیان متمادی از عمر ودانش وفرهنگ بشر بگذرد . از سوی دیگر ، انسان دشمن نادانی خویش است واگر بر مبنای علمی نتواند بر نادانی خود غالب شود ، به اسطوره سازی روی می آورد وباورهای خرافی را جانشین باورهای علمی می نماید . در همین راستا ، برای خسوف وکسوف اساطیری شکل گرفته است . بر مبنای یکی از این اسطوره ها ماه به هنگام خسوف به کام اژدها فلک (تنین ) می رود (صرفی ،1386: 116).
در باورهای عامیانه ی هند وایران ، ماه وخورشید به هنگام کسوف وخسوف به کام تنین که یکی از صورتهای شمالی است ونام فارسی آن اژدهاست فرو می رود (مصفی ، 1381: 143).
برای رهایی ماه وخورشید « مردم بر پشت بامها می رفتند ، دیگ وطشت مسین می زدند تا اژدها بترسد وماه را از دهان خود بیرون افکند (صرفی ،1386: 116).
بردرت خورشید اگر جبهت دهد وقت خسوف جبهتش را خاک درگاه تو نورانی کند ص80ب7
مخالف توچو بدر از خسوف درکم وکاست ولیک دولت تو چون هلال روز افزون ص148ب4
2-8-5-منازل قمر
در آغاز این مبحث از گردش ماه وماه نجومی وماه هلالی سخن گفتیم ویاد آوری کردیم که ماه مدار خود را مدتی کم تر از بیست وهشت روز طی می کند . اگر محیط مدار ماه را بیست وشش بخش کنیم معلوم می شود که ماه هر روز کمتر از سیزده درجه از این مدار را شت سر می گذارد . اندازه های نزدیک به سیزده درجه را که ماه در هر روز طی می کند منازل قمر می گویند . اختر شناسی که طی این منازل را تعقیب می کند ماه را هر روز در قسمتی از منطقه البروج وستارگان آن واحیاناً به دلیل متقاطع بودن مدار ماه با دایره البروج، بیرون آن مشاهده می کند (ماهیار ، 1382: 141).
این امر بر اعراب که نسبت به ماه وستارگان توجه فراوان داشته اند پوشیده نمانده است . پس بیست وهشت مجموعه از ستارگان آسمان را که نزدیک فلک البروج وفلک قمر قرار داشت برگزیدند تا همچون نشانه هایی برای راه قمر درآسمان باشد واین مجموعه های ستاره ای را«نجوم الاخذ» یا منازل قمر نامیدند(مصفی ، 1366: 753).
2-8-6-ماه وعلم احکام نجوم (تنجیم )
احکام نجوم ، علم آشنایی با کیفیت استدلال از گردش افلاک ومطالع بروج وحرکت ستارگان است به آنچه در زیر فلک قمر پیدا خواهد شد ، پیش از پیدا آمدن آن بنابر این علم احکام نجوم طریقه ای مبتنی بر پیش گویی بر پایه ی نظریه ی ستارگان وافلاک در کار وسر نوشت آدمی است . علم احکام نجوم را در مقابل علم هیأت ونجوم ، علم یا فن تنجیم نیز می گویند .
برترین جایگاه در احکام نجوم به سیاره قمر تعلق می گیرد واین جرم آسمانی بیشترین نقش را دراین فن بر عهده دارد .
2-8-7-خانه ی ماه
خانه ماه را همراه با خانه ی سیارات مورد بحث قرار می دهیم :
منجمان احکامی دوازده برج منطقه البروج را دو بخش کرده ، شش برج را به ماه وشش وبرج دیگر را به آفتاب داده اند . از اول برج اسد تا آخر برج جدی سهم خورشید وباقی مانده یعنی از اول برج دلو تا آخر برج سرطان ، نصیب ماه شده است . پس از این شش برج ، برج سرطان را به ماه ودر کنار آن برج اسد را به خورشید اختصاص داده اند وپنج برج باقی مانده از سهم هر یک از ماه وخورشید را میان پنج سیاره عطارد ، زهره ، مریخ ، مشتری وزحل به شرح زیر تقسیم کرده اند (ماهیار ، 1382: 153 – 154)
خانه ی آفتاب برج اسد
خانه ی ماه برج سرطان
خانه ی کیوان برج جدی ودلو
خانه مشتری برج قوس وحوت
خانه مریخ برج حمل وعقرب
خانه ی زهره برج ثور ومیزان
خانه ی عطارد برج جوزا وسنبله (مصفی ،1366: 220)
2-8-8-قمر در عقرب
پیش از این درمبحث منازل قمر گفتیم که ماه مدار خود را در کمتر از بیست وهشت روز طی می کند وبسیاری از این مسیر ، از زاویه دید ناظر از هر برجی واز جمله از برج عقرب می گذرد . عبور قمر از برج عقرب در تداول عامه به «قمر در عقرب» تعبیر می شود . از سوی دیگر ، منجّمان احکام برج های دوازده گانه را به تناوب از حمل ، بر خلاف جهت عقربه های ساعت ، به گرم وسرد تقسیم می کردند وهر یک از این دو را به خشکی ویا تر منقسم می ساختند . سپس برجه های گرم را به آتش وسرد وخشک را به خاک وگرم تر را به هوا وخشک وتر را به آب منسوب می کردند . این تقسیم بندی در جدول زیر نشان داده شده است :
برجهای گرم