ژانویه 25, 2021

قلمروی موضوعی

پس از انجام تحقیق فوق انتظار میرود که گرهی از ابهامات پرشمار پیرامون ارجاعات موجود در قرآن گشوده شود و مسیر را برای دینپژوهان دیگر و بویژه مفسرین اسلامی هموارتر سازد. در حقیقت از نگاه علمی هدف مهمی که این پژوهش به دنبال آن است، نگاهی معناشناختی به یک موضوع مهم در دو دین اسلام و مسیحیت است تا امکان فهم درست و صحیح و نیز همه جانبه آیاتی از قرآن که به کتاب مقدس یهودی و مسیحی اشاره دارند، فراهم شود.
قلمروی تحقیق
قلمروی موضوعی این پژوهش واکاوی و کنکاش در معناشناسی و گونه شناسی ارجاعات موجود در قرآن به عهدین است و قلمرو و گستره آن نیز شامل قرآن و کتاب مقدس و نیز سنت تفسیری مورد پذیرش حداکثری در میان این دو دین است. گستره زمانی تفاسیر نیز از صدر مسیحیت و اسلام تا کنون را شامل میشود. گرچه به عهد عتیق و تفاسیر یهودی نیز اشارهای گذرا خواهد شد.
سوالهای تحقیق
این پژوهش همانند همه پژوهشهای توصیفی کیفی لزوما سوال شخصی ندارد، با این حال محقق درصدد کنکاش در معناشناسی و گونه شناسی ارجاعات موجود در قرآن به عهدین، بدنبال پاسخ به سوالهای زیر است:
5-1- پرسش اصلی:
معنای ارجاع در قرآن چیست و قرآن در ارجاعاتش چه نظری راجع به عهد قدیم و عهد جدید دارد؟
5-2- سوالهای فرعی:
ارجاعات قرآن به تورات و عهد قدیم چگونه و در چند دسته است؟
قرآن در این ارجاعاتش حجیت این کتب را چگونه میبیند؟
ارجاعات قرآن به عهد جدید و کتاب مقدس مسیحی چگونه و در چند دسته است؟
آیا منظور از عهدین موجود در قرآن همین عهدین فعلی است؟
جهت گیریهای قرآن در این ارجاعات چیست؟
تعریف مفاهیم و واژههای تحقیق
6-1- قرآن:
قرآن نام کتاب آسمانی مسلمانان است که طی بیست و سه سال بر پیامبر خاتم حضرت محمد ص نازل شده است. این کتاب مشتمل بر 114 سوره است که هر سوره نیز حاوی قطعات کوچکتری بنام آیه میباشد.
بنابر تعریف خود قرآن، این کتاب برای هدایت نازل شده و مضمون آن نیز شامل مفاهیم الهیاتی، داستانی، جدال با مخالفان، انذار و تبشیر و … می باشد.
6-2- کتاب مقدس:
«کتاب مقدس» مجموعه اسناد و مدارکی است که مسیحیان آنها را مبین کلام خدا میدانند و در نتیجه مقدس میشمارند. در بیشتر زبانهای اروپایی برای نامگذاری کتاب مقدس از واژه یونانی Biblia به معنای «کتابها» استفاده میشود. کتاب مقدس به دو بخش تقسیم میشود: «عهد عتیق» و «عهد جدید».
عهد عتیق را میتوان کتاب مقدس یهودیان نیز محسوب کرد که دارای ۴۶ کتاب است (در نسخههای یهودی و پروتستانی تنها ۳۹ کتاب یافت میشود). عهد جدید به مسیحیان اختصاص دارد و دارای ۲۷ (یا به عبارتی ۲۹) کتاب است. با این حساب کتاب مقدس مجموعه این کتابهاست که به زبانهای گوناگون (عبری، آرامی و یونانی) و در طول ۱۵۰۰ سال تالیف و گردآوری شده است. اختلاف در تعداد کتابهای عهد عتیق نزد یهودیان اولیه که در میان مسیحیان هم واقع شد، موجب شد تا نوشتههای مقدس و صحیح عهد عتیق (۳۹ سِفر) را «کتابهای قانونی» (رسمی) و مابقی را «اپوکریفا» (یعنی «پنهان» و در اصطلاح «جعلی») بنامند. کتابهای اپوکریفا در کتاب مقدس کاتولیک و ارتدوکس وجود دارد، ولی یهودیان و بیشتر فرقه های پروتستان آنها را قبول ندارند. در بسیاری از ترجمههای پروتستانی و ترجمههای جهانی مسیحیت، کتابهای اپوکریفا یکجا در بخشی خاص در پایان عهد عتیق چاپ میشود. این در حالی است که قریب به اتفاق مسیحیان بر صحت ۲۷ کتاب عهد جدید اتفاق دارند. با توجه به اینکه دیدگاهها راجع به کتاب مقدس در جهان یهودیت و مسیحیت بسیار متنوع است در ادامه برای مشخص و محدود شدن بحث به اختصار راجع به کتاب مقدس توضیحاتی ارائه میشود.
عنوان این مجموعه در زبان انگلیسی “بایبل” است که از کلمه یونانی “Biblia” به معنی “نوشتهها” (و یا کتابها) گرفته شده است. دیدگاه رایج مسیحی آن است که خداوند، کتابهای مقدس را به وسیلهی مؤلفانی بشری نوشته است.بر این اساس، کتابهای مقدس، یک مؤلف الهی و یک مؤلف بشری دارند.
به همین دلیل است که میبینیم بخشهای مختلف کتاب مقدس از لحاظ سبک و نوع نگارش کاملا با یکدیگر متفاوت هستند.بنابر این انسانها از آن جهت که بشر هستند دارای ذوقها و سلایق و ویژگیهای متفاوت هستند و این مسأله در نگارش کتابها نیز تأثیرگذار است زیرا نگارش کتاب مقدس تحت حمایت الهی آنها را از عقل و درک خودشان جدا نمیکند.
6-3- تفسیر:
تفسیر بنا به گفته علامه طبابایی روشن کردن مفاهیم آیات قرآن و پرده برداشتن از مراد و مقصود آنهاست. معنای لغوی تفسیر بنا به قول لسان العرب “بیان” و “ابانه” یعنی روشنگری و روشنی است که این کلمه از ماده “فسر” به معنی برداشتن پوشش و یافتن مقصود از کلام پیچیده است و در اصطلاح عبارت است از توضیح و رفع اجمال و ابهام و گشودن گرهها و پیچهای لفظی و معنای قرآن کریم.