ژانویه 17, 2021

مباحث نظری

1. آسید یونس اردبیلی (1293ـ1377ه) 164
اقدامات سیاسی 165
5. 4. 2. 2. آقا زاده (1294ـ1356ه) 165
5. 5. نهضت جنگل 167
5. 6. سید حسن مدرس (1278ـ1356ه) 172
5. 7. نهضت ملی شدن نفت 176
سید ابوالقاسم کاشانی (1260 ـ 1344ش ) 178
نگاه اجمالی امام خمینی(رحمه الله) 192
جمع بندی نظرات شرعی حضرت امام 194
جمع بندی نظرات تاریخی حضرت امام 195
کتابنامه 204
قرآن کریم 204
کتب فارسی 204
کتب عربی 208
مقالات 209
مقدمه
تبیین موضوع
رفتار علمای شیعه در قبال حاکمان از دیر باز مورد توجه مردم و اصحاب ائمه و نسلهای بعدی قرار داشته است. به طوری که ورود به دربار خلفا و کمک به آنها و پذیرفتن پستهای حکومتی از جانب آنها، موضوع سوال و مورد تقبیح روایات شیعی قرار دارد. همچنین عموم مردم نسبت به روابط میان عالمان، به عنوان شاخصترین گروه ذی نفوذ در جامعه و حاکمان، که سرنوشت جامعه در دستان آنها بوده است حساس بوده و آن را رصد میکردند.
از سویی حاکمان برای کسب مشروعیت نیازمند همکاری علما بوده و عالمان برای جذب امکانات لازم برای رسیدن به مقاصد خویش (دنیوی و اخروی) محتاج ارتباط با صاحبان قدرت بودهاند. در این صورت همواره عالمانی به منظور حفظ کیان اسلام و جامعهی اسلامی از ستم حاکمان، خود را به آنان نزدیک کرده و گروهی نیز برای به دست آوردن مطاع دنیا با صاحبان قدرت همراه شدهاند. در مقابل، بسیاری از علما در طول تاریخ به مبارزه یا مخالفت با حاکمان یا کناره گیری از آنها پرداختهاند.
از آنجا که در میان تحلیلگران تاریخ تشیع، گاهی توجه به گروهی خاص از علما شده و رفتار ایشان مورد تحصین یا تقبیح قرار گرفته و نسبت به دیگران تعمیم داده شده است، لازم است در دورههای مختلف تاریخی به تقسیم بندی مواجههی علما پرداخته شود تا حکم یکسانی بر همهی آنها جاری نگردد.
امام خمینی (ره) که امروزه الهام بخش اندیشه و تحلیل بسیاری از پژوهشگران حوزهی تاریخ تحلیلی تشیع میباشد، در زمینهی مواجههی علمای شیعه با حاکمان در دورههای مختلف تاریخی نظراتی را ارائه کردهاند که لازم است به طور تفصیلی به شرح و توضیح آن پرداخت.
در این رساله علاوه بر بحثهای تاریخی باید به مباحث نظری نیز پرداخته شود. نظریات شرعی امام در مورد جواز همکاری یا عدم همکاری عالمان با انواع حکومتها مورد بررسی قرار گیرد. مسائلی از قبیل: حکومت عدل وحکومت جور چگونه حکومتی است؟ مواجههی علما با حکومت عدل چگونه باید باشد؟ مواجههی آنها با حکومت جور چگونه است و در چه صورتی همکاری با حکومت جور جایز است؟
پیشینهی تحقیق
دربارهی زندگی علمای شیعه مقالات و کتابهای متعددی نگاشته شده که در ضمن آنها به رفتار ایشان با حاکمان زمان خودشان اشاره شده است. اما در موضوع این پایاننامه «چگونگی مواجههی علمای شیعه با حاکمان با تأکید بر دیدگاه امام خمینی (ره)» نه در بعد نظری و نه در بعد تاریخی تحقیق جامعی صورت نگرفته است. آنچه در دسترس میباشد عبارت است از: