ژانویه 28, 2021

پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی آرا ملامحمّدطاهرقمی ومیرلوحی سبزواری درمخالفت باتصوف

دانلود پایان نامه

عنوان کامل پایان نامه کارشناسی ارشد : مطالعه آرا ملامحمّدطاهرقمی ومیرلوحی سبزواری درمخالفت باتصوف

تکه ای از متن پایان نامه :

باشید برحذر باشید از پیروی دشمنان معصومین وتقلید کردن ازغیر ائمه از حکما ومتکلمین .آرا آنها نزد شما بزرگ به نظر نیاید واسم‌های آنها به گوش شما بزرگ نباشد.بعید نشمارید اتفاق آنها برخطا، زیرا معصوم کسی می باشد که خدا او رامعصوم کند وهمچنین محفوظ کسی می باشد که خدا او را محفوظ بدارد.پس برشما باد به کتاب خدا و سنت رسول خدا.

شیخ الاسلام قم دراین رساله به استادش میرداماد اشاره می‌کند ودربحث واجب شدن فعل انتقاد دارد و می‌گوید: «العجب کل العجب من السید الفاضل الداماد انه اقرّ واعترف فی قبساته بالایجاب وزعم ان الامر بین الامرین عباره عن الایجاب مخالف ما ثبت من دین الشیعه ضروره و وافق مخالفین الدین».[1]

6-1-10.کشف الاسرار

ملامحمّدطاهرازاین رساله درکتاب«فوائد الدینیه» نام برده می باشد.وی این رساله رادرردیف کتاب های«حکمه‌العارفین»و«تحفه الاخیار»نام برده واحتمالاً درنقدصوفیان وفلاسفه باشد.آن چیز که که در«الغدیر»به این کتاب اشاره شده، این رساله را شرحی بر رائیه[2]ملامحمّدطاهرقمی‌می‌داند.[3]نسخه ای که درکتابخانه سیدابوالبرکات دراصفهان به شماره(2/63)ونسخه دیجیتالی آن که در مجمع ذخائر اسلامی هست به احتمال زیاد کشف الاسرار ملامحمّدطاهرقمی باشد.وبه اشتباهی به عنوان ردصوفیه ملامحمّد طاهرقمی فهرست شده می باشد.دراینکه این کتاب برای محمّدطاهرباشد شکی نیست، زیرا دراین رساله از آثاری زیرا«تحفه‌الاخیار»و«حکمه العارفین»نام برده وبه آنها ارجاع می‌دهد.امااینکه کشف الاسرار باشد، قریب به یقین می باشد زیرا رساله ای ازملامحمّدطاهر که درراستای تحفه الاخیار باشد ونسخه آن پیدا نمود نشده همین نسخه کشف الاسراراست.آثاردیگر محمّدطاهرهمه به غیر از تحفه العقلا دیده شده واز تحفه6-2.تالیفات منسوب به ملامحمّدطاهر

6-2-1.رساله جقجقه.درکتاب «فتوح المجاهدین» که در نقد «نصیحه الکرام» می باشد از رساله جقجقه نام برده شده[4] می باشد.محمّد مؤمن طبیب درفتوح المجاهدین می‌گوید: «چند گاهی چله نشین و صوفی بوده چنانکه خود اقرار به آن در رساله جقجقه که نزد عالم ربانی مولانا محمّد تقی مجلسی فرستاده بود، کرده».[5]

جقجق یعنی پرگویی، پر حرفی، پر چانگی، روده درازی.[6]این رساله به تصریح محمّد مؤمن اولین رساله ای می باشد که ملامحمّدطاهردرنقد تصوف نوشته که به جقجقه موسوم بوده می باشد.وجه نام گذاری رساله به جقجقه احتمالاً به این خاطر که حرف ها و گفتگو های صوفیه نزد ملامحمّد طاهریک نوع پر رویی و پرحرفی بوده، این رساله به جقجقه موسوم شده می باشد.اما به احتمال قوی صوفیه نسبت به نقدهای محمّدطاهراین نامگذاری راکرده وانتقادات ملامحمّدطاهررا پرحرفی وپر چانگی می‌دانند وازباب مزاح این نامگذاری راکرده اند.محمّدطبیب مؤمن می‌گوید: « نزد حامیان طبع ظریف موسوم می باشد به ردّ الکلام و الحکمه والتصوف بالجقجقه والوِقوِقه و الوِرّ والپُف».[7]محمّدمؤمن نام معروف و معروف«تحفه الاخیار»را وقوقه می‌داند.

6-2-2.نصیحه الکرام وفضیحه اللئام

این رساله مفصل گرچه به نام مولا معین الدین محمّدعصام بوده ودر ردّ صوفیه و حکما نوشته شده، اما چند دلیل هست که این کتاب را می‌توان به ملامحمّدطاهرنسبت داد و وی را نویسنده این کتاب معرفی نمود.

  • در بیش‌از24 مورد دراین رساله ملا محمّدطاهرازکتاب‌های خودش نام می‌برد.کتاب هایی مثل؛ «حکمه‌‌العارفین»، «تحفه‌العقلا»،«اربعین»،«تحفه‌عباسی»،«بهجه‌الدارین» و«تحفه الاخیار».عباراتی که ملامحمّدطاهر کتاب‌ها را به خودش نسبت می‌دهد به این شکل می باشد: «و ما در کتاب «اربعین»و«تحفه عباسی»وکتاب «تحفه‌العقلا» ذکرعقاید قبیحه وفتوای شنیعه ایشان[احمد بن حنبل]قائل به وجوب عینی نماز جمعه‌می باشد.ملامحمّدطاهردو رساله«صلاه الجمعه»و«جاءالحق»را در‌دفاع و ردّ مخالفین وجوب عینی نماز جمعه نوشته می باشد.
  • صاحب «نصیحه الکرام» درانتهای رساله به نکته ای اشاره می‌کند مبنی براینکه شاید بعد از فوت او بگویند این کتاب برای دیگری استوکتابش رابه دیگری منسوب کنند، درجواب می‌گوید:«دوستان شاه مردان بدانند که مذمت کردن صوفیه ومتفلسفه واتباع واشیاع ایشان رامنحصر درصاحب وشارح این قصیده[8]نیست، بلکه بسیار کسی ازمتقدمین ومتاخرین علمای شیعه ایشان را مذمت کرده اندوحدیثهای بسیار از ائمه اطهار(علیهم‌السلام)درطعن آن فرقه نابکار روایت نموده اند، چنانچه درکتاب «الوقیعه فی سب المبتدعه»وکتاب«شهاب المؤمنین فی رجم الشیاطین المبتدعین» ودیگرکتابهای علمای امامیه مسطور می باشد وبه آن گول نخورند که جمعی ازآن دوطایفه گمراه کننده زیرا نمی‌توانند که به ظاهر نفی حدیث وقرآن کنند، نفی بعضی از آنطور کتابها می‌کنند وهیچ فکر نمی‌کنند که عاقل به آن مزخرفات که ایشان به قالب می‌زنند فریب نمی‌خورند ومی‌دانندکه آنطور کتابی رابه مثل اگر عمرو تالیف نموده باشد و ایشان گویندکه مؤلف آن زید می باشد،زیدی که آنچنان کتابی تالیف نماید در فضیلت ودیانت ازعمرو کمتر نخواهد بود، وکدام سفیه می‌آیدکه عُمرخود راصرف تصنیف کتابی کند که قریب به صدهزار بیت[9] باشد».[10]
  • آن چیز که که عصام در«نصیحه الکرام» مطرح وانتساب کتاب رابه محمّدطاهررابعید می‌کند، این جمله می باشد که می‌گوید: این کتاب‌جمع آوری شده‌ای ازکتب استادخودش محمّد طاهرو دیگران مثل؛ میرلوحی سبزواری می‌باشد.وی اینطوربیان می‌کند: «به آن ای پیرو احمد مختاروای شیعه حیدرکرارکه این فقیر بی مقدارکه موسوم می باشد به محمّد ومشهور می باشد به عصام درضمن مطالب دوازده گانه که مذکورگشت گفتگوی بسیاردرخاطر می‌گذشت امازبان اظهار را از ادای آن محافظت نموده تامطلقا چیزی برگفتارصاحب کتاب درمباحث این مطلب نیافزاید وتصرفی درآن ننماید.پس بدانکه مطاعن مبتدعه وفلاسفه بسیاراست وقلم دوزبان ازعهده توضیح تمامی‌آن بیرون نمی‌آید».[11]

اصول الفصول مرقوم شده.[12]این رساله نیزبه محمّدطاهرنسبت داده شده وهمانطورکه اشاره گردید وی نیازی به تقیه نداشته وآشکارا به مخالفت باتصوف وبزرگان عصرخود پرداخته، ازاین روانتساب این اثربه میرلوحی احق می باشد تا به محمّدطاهر قمی.توضیح مبسوط این اثردربخش ناقدین ملامحمّد طاهر می آید.

6-3.دغدغههای ملامحمّدطاهردرتألیفات ضدتصوفی

دغدغه هایی که ملامحمّدطاهر خودش درتألیف این آثار مطرح کرده می‌توان آنها را طبق تقسیم آثارمطرح نمود.وی دغدغه های خود را درتألیف آثارضدتصوف وفلسفی را اینطور اظهار می‌کند:

  • محمّدطاهردور بودن مردم ازکتاب وسنت درتحصیل معارف ومنحصرکردن علم درفلسفه وپیروی بعضی ازفرقه ها ودنباله روی فلاسفه یونان را به عنوان انگیزه خود برای تألیف حکمه العارفین می‌داند.وی می‌گوید: «وقتی مشاهده کردم که مردم حق را رهاکرده وبه باطل میل پیداکرده وبقا و ماندگاری راترک وفنا را اختیارکرده وهمچنین تمسک به اهل بیت وکتاب رارها ودست به دامن ائمه اهل ضلال زده وبه تبعیت آرا فلاسفه که دروسوسه به منزله ابلیس هستند،پرداخته وفرقه فرقه شده اند….بعضی نیزمذهب متصوفه را اختیارکرده …به همین جهت این کتاب رادربیان بی راهه بودن اینها نوشتم.. .».[13](پیوست 10)

ممانعت ازفریب خوردن بعضی ازافراد جامعه در دنباله روی ازصوفیان، از دیگر اهداف شیخ الاسلام قم می باشد.همانطورکه در رساله «رد صوفیه» دلیل تألیف این کتاب را اظهار می‌کند: « زیرا دید که بسیاری از شیعیان و دوستان علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) بنابر نادانی و بیگانگی ازاهل علم، فریب جمعی از غولان راه دین خورده و نعره کردن ودست زدن و برجستن وچرخیدن و عشق بازی باامردان را عبادت وطاعت پنداشته، ازراه دین وشرع6-4.تألیفات کلامی‌واعتقادی

6-4-1.منهج النجات.شیخ الاسلام قم درمنهج النجاه، هشت باب از مباحث اعتقادی را مطرح کرده‌می باشد.ازجمله‌توحیدوعدل‌ونبوت‌وامامت.[14]این‌رساله توضیح‌رباعیات‌ملامحمّدطاهراست.(پیوست‌12)

6-4-2.ایمان عطائی.شیخ الاسلام قم عمده این رساله به اظهار اصول دین اختصاص داده و در پایان نیز ذکر مختصری در کیفیت نماز های یومیه دارد.وی درمورد این رساله می‌گوید: «فقیر کثیر التقصیر محمّدطاهر دیدکه غرض ازخلقت بنی آدم تحصیل معرفت اصول دین می باشد و بدون معرفت، ایمان درست نیست و اکثر ناس به شغل های بی حاصل دنیایِ عاقبت فنا مشغول گشته، از ثمرهای ایمان، خود را محروم و بی بهره ساخته اند.بنابر این رساله را بر وجه اختصار در معرفت اصول دین ترتیب داد و علت های و عبارات او را آسان ساخت تا طالبان یقین و ایمان به اندک تأملی فهم معانی آن توانند نمود وآن را به ایمان عطاییموسوم گردانید وبه صورت نماز وفضل جماعت ومسائل ضروری شک و سهو نماز، آن را ختم گردانید. والله المستعان».[15]

6-4-3.حق‌الیقین‌فی‌معرفه‌اصول‌الدین.[16]این کتاب نیز همچون ایمان عطایی و منج النجات دراصول دین‌واعتقادات شیعه‌می باشد.محمّدطاهرمی‌گوید:این رساله را برپایه آن چیز که‌که انبیا واولیای‌معصومین(علیهم ‌السلام)اعتقاد داشتند،نه آن چیز که راکه فیلسوفان ومتکلمان مبتدع‌گویند،تألیف‌کرده می باشد.[17](پیوست‌13)

[1].همان،برگ3.

[2].قصیده مونس الابرار.

[3].الغدیر،ج11،ص422:دراین کتاب این رساله راباعنوان «کشف الاسرارفی توضیح مونس الابرار»نام می برد.

[4].نسبت دادن نصیحه الکرام به ملامحمدطاهر به تصریح صاحب فتوح المجاهدین می باشد.

[5].محمد مؤمن، فتوح المجاهدین، برگ 15. ازاین قسمت بهره گیری می گردد که جقجقه نام دیگر کتاب «ردصوفیه»می باشد.

[6].لغت نامه دهخدا،ذیل واژه جقجقه.

[7].فتوح المجاهدین،نسخه(10720)،برگ 52،کتابخانه مجلس شورای اسلامی.

[8]. ملامحمدطاهرقمی صاحب قصیده مونس الابرار وشرح آن به نام تحفه الاخیار که خودش توضیح کرده.

[9].مقصود از بیت در اینجا یک سطر می باشد.

[10].همان،ص145.

[11].همان،ص 114.

[12] .جعفریان،رسول،سیاست وفرهنگ روزگارصفوی،نشرعلم،تهران،1388ش،ج1،ص882:«تم کتاب اصول الفصول والحمدلخالق النفوس‌والعقول،والصلاه والسلام علی حبیبه وصفیه الرسول محمدوخلیفته سیف الله‌المسلول وزوج البتول امیرالمؤمنین وامام المتقین وآلهما واولادهما ائمه المعصومین الی یوم الدین».

[13].حکمه العارفین،نسخه (1812)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ6: «فلما رایت الناس قد ترکوا الحق و مالوا الی الباطل ورفضوا الباقی واختار الفانی الزایل وترکوا التمسک بالآل وکتاب الاله المتعال وتشبثوا باذیال ائمه الضلال واستحبوا ماسطروه بالوهم والخیال فتبعوا آراءالفلاسفه الذین هم فی الوسوسه بمنزله الابالسه * ادامه دربخش پی نویس ها(4)

[14].این رساله به فارسی بوده و دارای هفت نسخه می باشد.ازجمله نسخه شماره (3/210) کتابخانه مدرسه فیضیه.این رساله چاپ نشده.

[15].ایمان عطایی،نسخه شماره (16960)کتابخانه مجلس شورای اسلامی،برگ5 . این رساله به فارسی نوشته شده.

[16] .این کتاب به عربی بوده و دارای نه نسخه می باشد،ازجمله نسخه شماره(16960)کتابخانه مجلس شورای اسلامی.

[17] .سید احمد حسینی، فهرست نسخه های خطی مرکز احیا میراث اسلامی، ج4، ص 139: این رساله در یک مقدمه و پنج باب و هر باب در چند فصل که در بعضی فصول نظریات بعضی از متکلمین را به شدت رد می کند.

برای دیدن تکه های بیشتری از این پایان نامه و دانلود فایل پایان نامه با فرمت ورد ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک پایین صفحه مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک پایین صفحه

پایان نامه ارشد:مطالعه آرا ملامحمّدطاهرقمی ومیرلوحی سبزواری درمخالفت باتصوف