پایان نامه ارشد درمورد مشارکت مردم، اقتصاد کشور

دانلود پایان نامه

– اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای انسانی – اجتماعی، در محدوده فضایی مورد نظر ( صرافی، 1379).
مشارکت جوامع محلی یکی از ارکان اصلی توسعه اکوتوریسم به شمار می‌آید. اهمیت موضوع به حدی است که اگر برنامه گردشگری دارای سه بخش وابستگی به طبیعت، پایداری اکولوژیک و آموزش باشد اما مشارکت جوامع محلی در آن لحاظ نشده باشد برابر تعاریف نمیتوان آن را یک برنامه اکوتوریسمی‌دانست.
انتفاع جامعه میزبان در فعالیت اکوتوریسمی‌نیز تنها از طریق جلب مشارکت آنان در فرآیند توسعه و مدیریت اکوتوریسمی‌نیز اعم از مشارکت در فرآیند برنامه ریزی، تصمیم گیری، اجرا و نظارت بر اجرا میسر می‌باشد.
توسعه اکوتوریسم مبنی بر مشارکت مردمی‌به واگذاری مشاغل مرتبط با گردشگری به بومیان و اداره امور توسط آنان تاکید دارد. در این خصوص بومیان می‌توانند مشاغل مرتبط با خدمات رسانی به گردشگری می‌توان موارد زیر را ذکر کرد.(زینلی، 1381)
1- ارائه خدمات به عنوان راهنمای محلی
2- مالکیت و اداره تاسیسات گردشگری
3- تولید و عرضه محصولات محلی نظیر صنایع دستی، اغذیه محلی و……
امروزه توسعه اکوتوریسم مبتنی بر مشارکت جوامع محلی یکی از موثرترین راه های توسعه جوامع محلی است. (نیازمند، 1382 ) و بسیاری از سازمان های توسعه، گردشگری مبتنی بر جوامع محلی را ابزاری مهم برای تحقق اهداف ریشه کنی فقر و صیانت از منابع طبیعی می‌دانند و آن را در سیاست های آینده دولتی مدنظر قرار می‌دهند. این نوع گردشگری بهترین محل تلاقی بین خواسته های جامعه محلی و بازار اکوتوریسم است که دارای ویژگی های زیر می‌باشد :
– از دانش و فعالیت های سنتی استفاده می‌نماید.
– برای بهره برداری از منابع طبیعی موجود منطقه و کشور راه های موثر و پایداری ارائه می‌نماید.
– بر اساس برنامه های اجرایی جا افتاده و موثر می‌تواند منافع اقتصادی روشن و قابل ملاحظه ای ایجاد نماید.
– جامعه محلی را به مشارکت با سایر ذینفعان مانند بخش خصوصی تشویق می‌نماید.
– دولت ها و سایر ذینفعان به طور فزاینده ا ی آن را به عنوان یک رویکرد موثر در توسعه و عمران روستایی می‌شناسند.
– حفاظت از منابع طبیعی کمیاب و کاهنده را به ویژه در اطراف مناطق حفاظت شده، تقویت می‌نماید. (جهانیان و زندی، 1390)
مراحل توسعه اکوتوریسم محلی، شامل شناسایی و کشف جوامع محلی در اراضی متعلق به بومیان، درگیری و نقش جامعه محلی در تدارک تسهیلات برای گردشگری و توسعه گردشگری عشایر مبنی بر تامین و تصرف مستند اراضی و مشارکت با تور گردانان می‌باشد. (اکبری و قرخلو،1389)

1-2 -13 زمینه های اقتصادی توسعه اکوتوریسم :
امروزه صنعت گردشگری در اقتصاد کشورهای جهان دارای جایگاه بسیار با اهمیتی است، به طوری که در 83 درصد از کشورهای جهان، صنعت گردشگری در شمار پنج منبع اول درآمدزا قرار دارد و تنها در سال 1998، 625 میلیون نفر در جهان با سفر به کشورهای دیگر 45 میلیارد دلار هزینه کرده اند. (جهانیان و زندی، 1389)
7/10 درصد از کل اشتغال جهان به صنعت گردشگری تعلق دارد و در حدود 215 میلیون نفر در صنعت گردشگری به کار مشغولند و از هر 9 شغل در جهان، یک شغل مربوط به گردشگری است. ( جهانیان و زندی، 1389 )
باوجود آنکه کشور ایران به لحاظ جاذبه های گردشگری در ردیف 10 کشور اول جهان قرار دارد. اما از نظر پذیرش گردشگر در ردیف هفتادم و از نظر کسب درآمد از این منبع عظیم درآمدزا در جایگاه هشتاد و نهم ایستاده است ( شرکت فنی و مهندسی نیوا، 1378).
به طور اجمال تبعات اقتصادی – اجتماعی اکوتوریسم را در مناطق طبیعی می‌توان در موارد زیر طبقه بندی کرد :
1- اکوتوریسم در سطح ملی ایجاد اشتغال می‌کند این اشتغال به طور مستقیم، هم به خود گردشگری و هم به بخشهای متنوع حمایت و مدیریت منابع مربوط می‌شود.
2- اکوتوریسم صنایع سودآور محلی را توسعه می‌بخشد و در سطح محلی از طریق احداث هتل ها، رستوران ها، سیستم های حمل و نقل، صنایع دستی و ارمغان های محلی و خدمات راهنما به منطقه رونق می‌دهد.
3- اکوتوریسم سبب جذب ارز خارجی می‌شود و از این طریق نیز به اقتصاد محلی و منطقه ای و ملی کمک می‌کند.
4- اکوتوریسم به اقتصاد محلی رونق می‌بخشد و به ویژه در مناطق روستایی که شغل کشاورزی ممکن است ناکافی یا پراکنده باشد، موجب وسعت و تنوع اشتغال می‌شود.
5- اکوتوریسم به اقتصاد محلی از طریق ایجاد تقاضا، به تولیدات کشاورزی مساعدت می‌کند و سبب تزریق سرمایه می‌شود.
6- اکوتوریسم سبب بهبود شبکه حمل و نقل، ارتباطات و عوامل زیربنایی می‌شود و به همراه خود به مردم محلی سود می‌رساند. از آنجا که مناطق طبیعی توسعه یافته برای اکوتوریسم شاخص های بارزی برای هر کشور به شمار می‌روند، دولت های محلی ممکن است مایل باشند منابع دیگری را برای توسعه در اراضی پیرامونی خود اختصاص دهند.
7- اکوتوریسم سبب بهره برداری سودمند از اراضی ایی می‌شود که برای کشاورزی به عنوان زمین های حاشیه ای به شمار می‌روند و بدین ترتیب موجب می‌شوند که گستره های بزرگی از اراضی با پوشش طبیعی باقی بمانند.
8- اکوتوریسم امکانات تفرجگاهی مناسبی را فراهم می‌کند که می‌تواند مورد استفاده جوامع محلی و همین طور بازدید کنندگان داخلی و خارجی قرار گیرد.
9- اکوتوریسم سبب انتقال فرهنگ ها از یک نقطه به یک نقطه دیگر می‌شود و زمینه ارتباطات را در بعد جهانی فراهم می‌کند و سطح درک مردم را ارتقا می‌دهد.
10- اکوتوریسم به دلیل دستاوردهای ملم
وس خود، وسیله ای برای متقاعد کردن مسئولان دولتی و عموم مردم در خصوص اهمیت حفاظت از منابع طبیعی است.(ملکی و براتی، 1384)
2-2- 13 زمینه های اجتماعی توسعه اکوتوریسم :
صنعت گردشگری و به خصوص اکوتوریسم نه تنها از دیدگاه اقتصادی، بلکه از نقطه نظر اجتماعی نیز حائز اهمیت بسیاری است. توسعه صنعت گردشگری به ایجاد شغل می‌انجامد و می‌تواند بخش وسیعی از نیروی کار بالقوه اما بیکار جامعه را به کار بگمارد (جهانیان و زندی، 1389 ).
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اعلام نموده که صنعت گردشگری و به ویژه اکوتوریسم در ایران قادر است 800 هزار فرصت شغلی ایجاد کند و چنانچه این صنعت رونق یابد، وضعیت معیشتی 7 میلیون ایرانی که از طریق صنایع دستی امرار معاش می‌کند بهبود خواهد یافت
طبق مطالعات شورای جهانی مسافرت و گردشگری (WTTC) تعداد مشاغل مستقیم و غیر مستقیم حاصله از گردشگری در سال 1996 برابر با 290 میلیون شغل ( یک شغل از هر 9 شغل ) و درآمد حاصله از آن نیز برابر با 4/3 تریلیون دلار بوده است.
2-14 راهکار توسعه اکوتوریسم :
به دلیل جدید بودن پدیده اکوتوریسم در اکثر کشورهای در حال توسعه، برخی دولت ها و اغلب بخش خصوصی و مردمی‌در چگونگی گسترش و مدیریت آن تجربه لازم را ندارند. سازمان جهانی گردشگری یا UNWTO (1994)، تاکید می‌کند که گردشگری ابتدا باید در سطوح منطقه ای و ملی برنامه ریزی شود، و در این سطوح سیاست های توسعه گردشگری، طرح های ساختاری، استانداردهای تسهیلات، عوامل سازمانی، نیروی انسانی و سایر عناصر مورد نیاز برای توسعه و مدیریت گردشگری تهیه و تدوین شوند و سپس در چارچوب این گونه برنامه های منطقه ای و ملی می‌توان طرح های تفصیلی بیشتری برای جاذبه های گردشگری، تفریحگاه ها، چشم اندازهای طبیعی و…. تهیه نمود.
– تعیین سیاست ها و اهداف کلی توسعه گردشگری و تبیین روش های دستیابی به این اهداف.
– ادغام اکوتوریسم با سیاست های توسعه کلان کشور یا منطقه و ایجاد پیوندهای نزدیک بین طبیعت گردی و دیگر بخش های اقتصادی.
– فراهم کردن شالوده ای منطقی برای تصمیم گیری بخش های دولتی و خصوصی درباره توسعه طبیعت گردی و جذب سرمایه های منطقه ای و محلی به سمت آن
– فراهم ساختن زمینه برای توسعه هماهنگ عناصر مختلف بخش اکوتوریسم و مرتبط ساختن جاذبه ها، فعالیت ها، تسهیلات و خدمات گردشگری با بخش های گوناگون و فزاینده، بازارهای مختلف گردشگری
– تعیین خط مشی ها و استانداردهایی برای تهیه طرح های مشروح در زمینه های توسعه اکوتوریسم که بتوانند همدیگر را تقویت کنند و تعیین رهنمودها و استانداردها برای طراحی مناسب تسهیلات گردشگری طبیعی.
– ایجاد چارچوبی برای هماهنگی موثر فعالیت ها و سرمایه گذاری بخش های عمومی‌و خصوصی در توسعه اکوتوریسم.
– تنظیم و ارائه شاخص هایی برای نظارت مداوم بر توسعه اکوتوریسم و نگهداشت آن در مسیری پایدار و معین.
اهمیت دادن به نقش اکوتوریسم در حفاظت از محیط زیست و احساس مسئولیت اجتماعی برای دستیابی به توسعه پایدار ضروری است. این گونه فعالیت ها را می‌توان نوعی از گردشگری وابسته به طبیعت به حساب آورد که در پایداری آن ها باید کوشید.
2-15 توسعه پایدار
1-2-15 تعاریف و مفاهیم :
در طی سال های دهه 1980 میلادی، موضوع تغییرات اساسی در محیط زیست جهانی به صورت ناگهانی و اتفاقی در صدر اخبار جای گرفت، زیرا این تغییرات توسط دانشمندان پیش بینی نشده بود.
همچنین در سطح جهان هوشیاری بیشتری نسبت به عنصر عدم اطمینان و خطر پذیری تاثیر فعالیت های انسانی بر محیط زیست هویدا گشت، که در نتیجه برای مقابله و رفع این تاثیرات خطر آفرین، نیاز به تغییرات اساسی در سبک زندگی پایدار شد.
((مفهوم توسعه پایدار )) از این واقع گرایی جهانی نسبت به محیط زیست منتج گردید.
این مفهوم اولین بار در سال 1987 و در گزارش کمیسیون جهانی محیط و توسعه منعکس شد. تعریف توسعه پایدار در این گزارش بدین شرح بود، ((توسعه پایدار توسعه ای است که در عین برآورده کردن نیازهای نسل موجود، توانایی نسل های آینده در برآوردن نیازهایشان را از بین نبرد )) . (مک کرچر، 2003 :3-2 )
از اولین تعریفی که کمیسیون جهانی محیط و توسعه ارائه کرد تا به حال مفهوم (( توسعه پایدار )) عمومیت بیشتری یافته و نسبت به تعریف اولیه آن بسیار بیشتر موضوعیت پیدا کرده است. چنانکه توسعه پایدار بنابر زمینه کاربردی آن از معانی متفاوتی برخوردار است. در عرصه توسعه بین المللی، اکنون توسعه پایدار به طور کلی در زمینه ی روابط چندگانه بین جنبه های اجتماعی، اقتصادی و محیطی توسعه، در نظر گرفته می‌شود، به طوریکه اصول موجود در توسعه پایدار، به عنوان ابزاری بسیار موثر در فرایند برنامه ریزی و تصمیم گیری مورد توجه قرار گرفته و ضمن دستیابی به همگرایی و توسعه همه جانبه اقتصادی، اجتماعی و محیطی، اصل پایدار ماندن منابع و منافع در درازمدت و برای نسل های آینده نیز در آن مورد تاکید قرار می‌گیرد.
گرچه توسعه پایدار، چارچوب مفهومی‌ساده ای را ارائه می‌نماید، لیکن چنانچه در شکل2 آمده است، پایداری عملا توازن بین اقتصاد، محیط و اجتماع است. هر یک از این سه بعد در توسعه پایدار، از استقلال داخلی برخوردار می‌باشند، ولی برای توسعه ای که در درازمدت با موفقیت همراه باشد، نیاز به همگرایی و رشد متوازن اقتصاد، محیط و اجتماع احساس می‌گردد. (با سبام، 2004 :7-6)

سلامت جامعه
ا اقتصاد

محیط

شکل 2 : توسعه پایدار
(اتحادیه جهانی حفاظت 2003)

توسعه پایدار بایستی پنج نیاز اساسی جوامع یعنی تلفیق حفاظت و توسعه، تامین نیازهای اولیه زیستی انسان ها، عدالت اجتماعی، تمامیت فرهنگی، و حفظ وحدت اکولوژیکی را پاسخگو باشد. (موحد،1381 )
از سال 1992 به بعد (پس از بیانیه های ماله و ریو ) اصطلاح توسعه پایدار به عنوان یکی از مباحث اصلی
برنامه ریزی در قرن 21 معرفی شد. اصول، اجزا و محورهای دستورالعمل 2112به شرح زیر است :
– توسعه حقی است که باید به صورت مساوی نسل کنونی و آتی را زیر پوشش قرار دهد. به عبارت دیگر حفظ تعادل درون نسلی و بین نسلی بایستی هدف قرار گیرد.
– حفاظت از محیط زیست بخش جدا ناشدنی توسعه است توجه به محدودیت های اکوتوریسم، میزان ظرفیت پذیری و بارگذاری بر آن و درک ارزش های محیط بایستی در صدر اهداف مطرح باشد.
– انسان کانون توسعه پایدار است. به عبارت دیگر داشتن زندگی سالم و طبیعت مدار حق طبیعی انسان ها است.
– مشارکت جوامع محلی به ویژه جوانان و صاحب نظران در سطوح گوناگون محلی، ملی، منطقه ای و بین المللی و دخالت دادن آنها در امر تصمیم گیری حق مسلم جوامع بشری است.
– تخصیص بهینه منابع
– حفظ هویت، فرهنگ و منافع افراد بومی
– اتخاذ سیاست های جمعیتی و رعایت الگوهای پایداری مصرف و تولید
– انجام ارزیابی های زیست محیطی و احترام به قوانین بین المللی حفاظت از محیط زیست و آشنا سازی و اطلاع رسانی به گردشگران در خصوص بلایای طبیعی (تولایی، 1386)

2-2- 15 توسعه پایدار و گردشگری پایدار :
توجه به توسعه پایدار و رعایت اصول آن در جهانگردی پایدار حائز اهمیت است، چرا که گردشگری مبتنی بر زیست بوم و میراث تاریخی و فرهنگی است. چنانچه این منابع مورد تخریب واقع گردند، گردشگری و تداوم آن نیز مورد تردید واقع می‌شود. در حقیقت گردشگری پایدار بخشی از توسعه پایدار است.(شکل شماره 3) این نوع گردشگری متشکل از مجموعه ای عناصر است که با یکدیگر در تعامل هستند به گونه ای که تغییر در هر یک از آنها منجر به ایجاد تغییر در دیگر عناصر سیستم می‌شود. به عبارت دیگر، حرکت در راستای تحقق اشکال پایدار گردشگری منجر به اثرگذاری بر دیگر عناصر غیر گردشگری نیز می‌شود. به عنوان مثال، کاهش در تعداد گردشگران سبب کم کردن آثار سوء زیست محیطی و کاهش منافع اقتصادی ناشی از گردشگری می‌شود. به همین نحو تامین نیروی کار در این بخش به دلیل مزایای اقتصادی آن منجر به کاهش نیروی کار در بخش کشاورزی و ضربه زدن به اقتصاد زراعی می‌شود.
میان گردشگری پایدار و توسعه پایدار دو ارتباط آشکار و قوی وجود دارد :
– گردشگری پایدار ابزار قوی در راستای کمک به تحقق توسعه پایدار تلقی می‌شود، چرا که به منزله کانالیزوری در ارتباط با توسعه حرف کوچک و تامین بازار جهت محصولات کشاورزی عمل می‌نماید و در مجموع به احیا اقتصادی محلی می‌انجامد.
– توسعه پایدار پیش نیاز گردشگری پایدار است چرا که توسعه غیر پایدار می‌تواند کیفیت محصولات گردشگری و خدمات مربوطه را تحت الشعاع قرار دهد. (تولایی، 1386 )

گردشگری

دیدگاهتان را بنویسید