ژانویه 23, 2021

مواد غذایی

مهرگیاه دارای اثرات درمانی بسیاری است و در موارد مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. این گیاه در نواحی شمال شرقی ایران بهفراوانی میروید و در تداول عامّه بیشتر به مردم گیاه موسوم است.
مهرگیاه برای جلب دوستی مثل شده است. در محاورهی عامّه و در اشعار اغلب به این معنی اشاره میشود. گویند هرکه مهرگیاه داشته باشد، همه کس به شدّت اورا دوست میدارند. (رنگچی 392:1389)
مهرگیای عهد من تازهتر است هر زمان
ور تو درخت دوستی از بن و بیخ بر کنی (سعدی/غزل ها 167:1385)
نخل. نخل، به معنی درخت خرما است، و در اصطلاح جنگلشناسی درختی است از تیرهی خرما که در نقاط گرمسیر جنوبی ایران به طور وحشی یافت میشود؛ میوه اش جزو گوشتی و محتوی مواد غذایی است، برگهای آن بزرگ است، ارتفاع درخت خرما به ده تا بیست متر نیز میرسد.
در ((نزهت القلوب)) آمده است که درخت خرما، شجرهی مبارک است و به آدمی نیک مانند است، به طول و راستی قد و امتیاز ذکر و انثی و بوی طلع و که به نطفه و شکل طلع که به مشیمه ماند و لیف که به موی آدمی ماند و آنکه ماده که نزدیک بود فحل بیش خواهد و آنکه بر هم عاشق شوند و این همه صفات انسانی است. (رنگچی 407:1389)
عسل دادت از نحل و من از هوا رطب دادت از نخل و نخل از نوی (سعدی/ بوستان 171:1359)
شربت نوش آفرید از مگس نحل نخل تناور کند ز دانهی خرما (سعدی/غزل ها 4:1385)
نی بوریا. گیاهی است از ردهی تک لپهایها که تیرهی خاصّی را در این رده بهوجود میآورد. این گیاه پایا است و در حدود صد گونه از آن شناخته شده است که همه در اماکن مرطوب و مردابی یا در اراضی شنی سواحل دریاها میرویند. از ساقههای این گیاه فرشهای خاصّی به نام بوریا میبافند.(معین)
با فرومایه روزگار مبر کز نى بوریا شکر نخورى (سعدی/ گلستان 39:1381)
گلها
آلاله. آلاله گیاهی است از تیرهی آلالهها، جزو دو لپهایها جدا گلبرگ که جنسهای بسیار دارد. برگهای متناوب و ساقهی آن علفی و جامش دارای پنج گلبرگ منظّم و کاسهی آن دارای پنج کاسبرگ سبز و مشخّص است، و دارای گلهای زرد طلایی یا لیمویی نسبتاً بزرگ و متعدّد و گلبرگهای بسیار بزرگ است؛ ارتفاع آن سی تا هشتاد سانتیمتر است.(رنگچی 17:1389)
کدام آلاله میبویم که مغزم عنبرآگین شد
چه ریحان دسته بندم چون جهان گلزار میبینم (سعدی/غزل ها 232:1385)
بوستان افروز. بوستان افروز یا بستان افروز، گلی است سرخ رنگ و بیبو که آنرا تاج خروس و گل یوسف نیز گویند. در ((فرهنگ نظام)) آمده است که گلی است سرخ که خوشبو و نام دیگرش تاج خروس است.(رنگچی 65:1389)
خیری و خطمی و نیلوفر و بستان افروز
نقشهایی که در او خیره بماند ابصار (سعدی/ قصاید 740:1389)
بنفشه. گیاهی است از تیرهی بنفشه، دارای گلهای نا منظّم و برگهای متناوب؛ در حدود یکصد گونه از این گیاه شناخته شده است. گلهای آن کوچک و خوشبو و بنفش رنگ است. بنفشه دو جنس دارد: بنفشهی معطّر که گل آن به عنوان ملیّن به کار میرود و دیگر بنفشهی سه رنگ یا بنفشهی فرنگی که برای زینت کاشته می شود؛ یک نوع بنفشه ی سه رنگ که دارای کرک و گل کوچک سفید یا زرد و بنفش یا بنفش یاسی کم رنگ است نیز وجود دارد که در اسفند ماه هر سال گل میدهد.(رنگچی 59:1389)
باغ بنفشه و سمن بوی ندارد ای صبا
غالیهای بیار از آن طرّهی مشکبوی او (سعدی/غزل ها 107:1385)
خطمی
خیری و خطمی و نیلوفر و بستان افروز