ژانویه 19, 2021

شاخص های کالبدی

الف- ویژگی‌های ساخت مسکن غیررسمی
ب- ویژگی‌های بافت اسکان های غیررسمی
با توجه به دسته‌بندی فوق قادر خواهیم ابعاد مسأله را بهتر شناسایی کنیم، در ارتباط با مسأله مسکن، یکی از دلایل ایجاد مسکن نابهنجار در کلان شهرها، گرانی قیمت زمین و کمبود واحدهای مسکونی و عدم توانایی افراد کم درآمد در تامین سرپناه برای زندگی است که به ناچار باعث ایجاد واحدهایی می‌شود که به لحاظ استاندارهای اولیه، فاقد سازه و مصالح بادوام هستند. واحدهای ایجاد شده توسط این افراد اغلب از مصالح نامرغوب و یا دست ‌دوم تشکیل شده است. نکته دیگر، نحوه چیدمان مصالح و کاربرد آن در بنا است‌ که افراد ساکن در این محدوده‌ها برای کاهش هزینه‌های ساخت مسکن از ضوابط و مقررات و یا اصول اولیه ساخت پیروی نمی‌کنند و به طور کلی سطح اختصاص یافته، تعداد اتاق، تعداد واحد مسکونی در قطعه و غیره شامل این موارد است. جنبه دیگر مسأله، بافت ایجاد شده توسط این نوع بنا‌ها است. با توجه به ساخت و سازهایی که در طی زمان صورت می‌گیرد به تدریج با ایجاد محلات و افزایش تعداد قطعات، نیاز به خدمات زیربنایی و دسترسی به خدمات اولیه بیشتر می‌شود که خود مسائل و مشکلات بهداشتی، زیست محیطی و بصری را به بافت این مناطق تحمیل می‌کند؛ همچنین ساختار محلات و نوع دانهبندی قطعات به لحاظ فرمی نامنظم است. برای درک درست از وضعیت این مناطق ابتدا باید ویژگی‌های که کالبد این مناطق را تشکیل می‌دهند شناسایی کرد برای این منظور در مرحله اول باید ساختار و اجزاء بخش کالبدی را شناسایی کنیم. در یک جمع بندی با توجه به بررسی صورت گرفته در منابع مختلف می‌توان ساختار زیر را برای شاخصهای کالبدی متصور شد:

نمودارشماره3-1- اجزا و زیر بخش های ساختار کالبدی(داوودپور، 1384، ص134)
هریک از ویژگی‌های اشاره شده، خود قابل تقسیم به شاخص هایی برای سنجش کمی و کیفی کالبدی این سکونتگاه ها هستند. بنابراین با توجه به ساختار فوق ویژگی های زیر قابل استخراج است. (داوودپور، 1384، ص134)
نمودار شماره3-2- ویژگیهای مسکن جهت بررسی سکونتگاههای غیررسمی(داوودپور، 1384، ص136)

نمودار شماره3-3- ویژگیهای بافت جهت بررسی سکونتگاههای غیررسمی(داوودپور، 1384، ص137)
با توجه به موارد ذکر شده می‌توان با اندازه گیری و جمع آوری آمار واطلاعات شاخص ها و از همه مهمتر ترکیب هم زمان این شاخص ها به شناخت ویژگی‌های کالبدی این سکونتگاه ها دست پیدا کرد. از آنجایکه برداشت کلیه شاخص‌ها امکان پذیر نیست بنابراین مطالعه مورد نظر تعداد محدودی از شاخص‌های مورد نظر را در نظر خواهد گرفت.
3-2-2- شاخصهای اجتماعی ـ اقتصادی
این شاخص ها به لحاظ کمی سهم عمده‌ای در تعیین مناطق نابسامان شهری دارند چرا که مسأله اقتصاد خانواده و ساختار اجتماعی تشکیل دهنده ساکنین این مناطق، عامل اصلی در گرایش این افراد به اسکان در این سکونتگاهها به شمار می‌آید. برای روشن شدن موضوع بهتر است این شاخصها طبقه‌بندی شود و هر یک در حوزه مخصوص به خود مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. چرا که بحث جمعیت و یا اشتغال هریک متخصصین مربوط به خود را برای کنکاش لازم دارد ولی در اینجا چون مجالی برای تشریح کامل هر یک از شاخص ها نداریم به ذکر مختصری از آنها اکتفا می‌کنیم. به طورکلی در یک تقسیم بندی، زیر بخش های زیر را می‌توان برای ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بر اساس نمودار زیر برشمرد:

نمودار شماره 3-4- ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی جهت بررسی سکونتگاههای غیررسمی(داوودپور، 1384، ص139)
لازم به ذکر است که تقسیم بندی های صورت گرفته به معنی این نخواهد بود که تنها این دسته بندی قابل استفاده است. بی‌شک با بسط بیشتر شاخص‌ها می‌توان طبقه بندی های دیگری نیز به کار برد. شاخصهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در واقع ماهیت اصلی ساختار اقشار ساکن در این پهنه‌ها را بازگو می‌کنند. در نتیجه نمود عینی این ویژگی‌ها که ناشی از رفتار افراد ساکن در این محدوده‌هاست؛ به صورت کالبدی خود را نمایان می‌سازد.
در پژوهش حاضر به منظور استفاده از کلیه منابع آماری موجود و اطلاعات میدانی، شاخص های کالبدی، اقتصادی- اجتماعی و طبیعی و زیست محیطی زیر برای بررسی اسکان های غیررسمی در محله سورکان مورد استفاده قرار می گیرد:
3-2-3- عناصر و زیر بخش های تشکیل دهنده شاخص ها
3-2-3-1- شاخص کالبدی