ساختارهای اجتماعی

Off By
دانلود پایان نامه

الف – مشارکت ابزاری : در این نوع مشارکت انسان ها وسیله هستند و اغلب ترجیح داده می شود که همه مردم بر اساس یک الگو رفتار کنند و تامین انسانی مورد نیاز بخش خصوصی بدون توجه به مبانی فرهنگی و جنبه های انسانی و صرفاً با دیدی مادی و اقتصادی مورد نظر است.
ب- مشارکت تحمیل شده : مشارکتی است که برگزیدگان و نخبگان را به مشارکت می کشانند. در این نوع مشارکت که گاهی از تکنیک های روانی – اجتماعی یا سازوکارهای فرهنگی استفاده می شود ، هدف لزوماٌ نیازهای واقعی و انتظارات مشارکت کنندگان نیست.
ج – مشارکت توسعه ای : این نوع مشارکت فرایندی اجتماعی ، یکپارچه ، جامع ، پویا ، همبسته ، مکمل ، چندبعدی و چندفرهنگی است. به عبارت دیگر مشارکت توسعه ای می خواهد که همگان در مراحل توسعه درگیر شوند و دارای خصوصیات زیر است.
این نوع مشارکت بر پایه پاسخگویی و تقاضاهای مسائل سیاسی – اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی می باشد و نیازمند ساخت سیاسی مناسب است.
فرایند پیوسته است؛ زیرا مردم در همه مراح اعم از برنامه ریزی ، تصمیم گیری ، اجرا و مدیریت ، نظارت و ارزشیابی و سهیم شدن در منابع درگیر می شوند.
فرایند چندوجهی است ؛ یعنی شامل فعالیت های آموزشی ، فرهنگی ، زیست محیطی ، سیاسی و اقتصادی است.
فرایند چند بعدی است . مشروعیت خود را نه تنها از قانون و دولت بلکه از ریشه های تاریخی ، سنت های فرهنگی و اجتماعی و باورهای مردم می گیرد.
فرایندی چند فرهنگی است و تمامی گروه های اجتماعی و فرهنگی حاضر در یک جامعه را شامل می شود و هیچ گروهی بر دیگری برتری ندارد( فریدون ، 20:1377).
2-3-1-2- بعدهای مشارکت
مشارکت تک بعدی
در این نوع مشارکت ، تنها یک بعد از مشارکت مطرح است ، مثل کمک های مالی . در چنین وضعی وقتی کمک مالی صورت گرفت هم از نظر مشارکت کننده و هم از نظر مشارکت جو تمام شده تلقی می شود . این نوع مشارکت از نوع مشارکت عام یا خودیاری است . مثل مدرسه سازی و تحویل آن به آموزش و پرورش و سپردن بقیه مسائل به عهده مسئولان ، ساختن بیمارستان . در این مشارکت ممکن است اکثر مردم نتوانند فعالانه شرکت کنند.
– مشارکت چند بعدی : در این مشارکت افزون بر مشارکتهای مادی و مالی ، مشارکت کنندگان در عرصه های گوناگون دیگر نیز فعال می شوند.
– مشارکت فکری :مشارکت کنندگان فکری برای بالا بردن کیفیت علمی و تواناییهای عملی کارکنان یک موسسه یا نهادی دیگر ، همواره پیوند گسترده ای دارند و در این نوع مشارکت ، آگاهی و شناخت، بنیاد مشارکت را تشکیل می دهد. مشارکت یک امر ذهنی است و تا اندیشه ها متحول نشود ، مشارکت چند بعدی مفهوم پیدا نمی کند .
– رسانه :
رسانه به هر ابزار یا سازمان یا نهاد مادی و غیر مادی که حامل پیام بوده اطلاق می شود، به شرط آن که پیام منتشره آن از مقبولیت اجتماعی برخوردار باشد و مورد پذیرش جامعه قرار بگیرد . به این سبب رسانه می تواند نوعی الگوی رفتاری در مخاطب ایجاد کند . اما نکته مهم این است که الگوها در علم فرهنگ، عمومی خوانده نمی شوند. بلکه در صورت کسب تایید و مقبوایت و استمرار آنها طی چند نسل و در صورتی که مورد تایید حداکثر جامعه قرار گیرند، قابلیت تبدیل شدن به بخشی از فرهنگ را دارا می شوند(صادق فرید ، 17:1386).
2-4- دیدگاه های نظری درباره مشارکت
2-4-1- دیدگاه جامعه شناختی مشارکت
در دیدگاه جامعه شناختی مشارکت رویکردهای مختلفی وجود دارد که هر کدام از آنها با توجه به چشم اندازهای خود تعابیر مختلفی از مشارکت ارائه کرده اند:
2-4-1-1- رویکرد کارکرد گرایی: تبیین کارکردگرایانه عمده تأکید را بر نتایج و پیامدهای واقعیت ها و فرایندهای اجتماعی می نهد.به عبارتی تبیین های کارکردی شوؤن مختلف جامعه را برحسب پیامدهای سودمندی که برای نظام بزرگتر اجتماعی دارند تبیین می کنند (لیتل،1373، به نقل از میر طاهر موسوی ، 50:1391). در توجه این رویکرد به مشارکت، آنچه اهمیت دارد نقش و کارکردهای مشارکت است که افراد جامعه با مشارکت خود آنها را بوجود می آورند. یک نظام اجتماعی برای آنکه به حیات خود ادامه دهد باید مشارکت کافی اعضایش را برانگیزاند.
از نظر طرفداران این مکتب، عملکردی که مشارکت گروه یا طبقه خاصی در جامعه به وجود می آورد، حائز اهمیت است. زیرا در نتیجه این کارکردها، نظام اجتماعی می تواند به حیات خود ادامه دهد و انسجام اجتماعی و وفاق جمعی را پدید آورد. در این مکتب، نقشی که هر جزئی از ساخت اجتماعی در رابطه با کل در جهت یکپارچگی ایفا می کند، حائز اهمیت است (فخرایی،1383 ، به نقل از میر طاهر موسوی ، 51:1391). در این سنت نظری مشارکت به عنوان ابزاری تلقی می شود که برای تحقق اهداف دیگر مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع هدف از آن دستیابی به منافع اقتصادی، کسب فایده و یا منزلت اجتماعی اقتصادی یا قدرت در معنای ابزار گرایانه آن است (رضایی، 1375، به نقل از میر طاهر موسوی ، 51:1391). نظریه پردازان این مکتب در قالب نوسازی در سطوح اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و روانی درصدد دست یافتن به آن دسته از موانع مشارکتی می باشند که بر طرف کردن این موانع بدون رشد شخصیت، مشارکت مؤثر، آگاهانه و داوطلبانه تحقق نمی یابد (دشتی، 1376، به نقل از میر طاهر موسوی ، 51:1391).
رویکرد ساخت گرایی: در تبیین ساختار گرایانه توجه به ساختارها در اشکال اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی شان نقش اساسی دارند. از نظر ساختار گرایان، ساختارهای اجتماعی نظام هایی هستند که رفتارهای مشارکتی را هدایت یا محدود می کنند.
در حقیقت، ساختارها با فراهم کردن جوی از منع و ترغیب بر فاعلان درون سیستم اثر می گذارند. این رویکرد تحقق و تقویت مشارکت را در گرو تغییر و تحولات ساختاری می داند. «رویکرد ساخت گرایی معتقد است که مشارکت اجتماعی مردم جزئی از ساخت اجتماعی هر جامعه ای را تشکیل می دهد. از نظر صاحبنظران این مکتب، روابط پایدار نهادینه شده درجامعه اند که میزان مشارکت افراد را تحت تأثیر قرار می دهند. مشارکت اجتماعی توده مردم، ساختهای جامعه را حفظ می کند و موجب بقا و ادامه حیات آنها می شود. از منظر این مکتب، برای بالا بردن مشارکت افراد یا گروهها در جامعه باید تغییراتی اساسی در ساختهای گوناگون جامعه ایجاد شوند. با اینکه جامعه دارای ساخت هایی است که پایدار و نهادینه شده اند، ولی ساخت اجتماعی نیز تغییر می کند» (فخرایی، 1383، به نقل از میر طاهر موسوی ، 52:1391).در اینجا به نظریه لیپست که رابطه مشارکت و رسانه جمعی را متذکر شده است را آورده ایم .