ژانویه 16, 2021

رشد اجتماعی

پس قیاس عقل تشخیص بدی و خوبی است و مقیاس رشد تشخیص نفع و ضرر است و ممکن است کسی به سن کبر برسد و بدو خوبی خود را ضعیف تشخیص بدهد. سفیه با اجازه ولی میتواند معاملاتی، نکاح یا طلاق را انجام بدهد.
هـ) فرق سفاهت با صغر
از آنجائیکه صغیر تحت ولایت دیگری قرار دارد و از رشد لازم برای انجام معاملات برخوردار نیست بنابراین حالات وضعیت فکری و روانی او کمتر مورد بررسی قرار میگیرد، هر چند که او از زمان طفولیت، از لحاظ قوه دماغی اختلال داشته باشد، یا از همان دوران ضعف فکری داشته باشد اما بدلیل اینکه از نظر حقوقی در وضعیت او تغییری حاصل نمیگردد، لذا توجهی به آن نمیشود و از سوی دیگر سفاهت معمولاً در دوران بعد از بلوغ مطرح میگردد. بنابراین، عدم اهلیت صغیر به خاطر عدم تکافوی سنی و عقلی او برای انجام معاملات است اما عدم اهلیت سفیه، بدلیل عدم رشد او بوده و ارتباطی به سن ندارد. بلکه سفیه باید بالغ باشد تا به او غیر رشید اطلاق شود والا صبی است نه سفیه .
– معیار تشخیص سفیه
همانطور که اشاره شد، کفر، فسق، صرف مال در معاصی از ویژگیهای عدم رشد محسوب نمیشود زیرا که سفاهت تنها ناشی از نقص عقل شخص است و موارد مذکور نمیتواند دلیل کافی برای اثبات عدم رشد اشخاص محسوب شوند، به طوری که افرادی وجود دارند که اموال خود را در معاصی خرج میکنند و در عین حال به خوبی از عهده اداره اموال خود بر میآیند و در معاملات خود مغبون واقع نمیشوند.
معیار سفه، عدم تمیز نفع و ضرر است. اگر شخص کبیری نفع و ضرر خود را تشخیص ندهد و مجنون نیز نباشد او را عاقل غیر رشید یا اختصاصاً غیر رشید مینامند.
به بیان دیگر غیر رشید کسی است که نفع و ضرر خود را تمیز نمیدهد معمولاً در معاملات و تعهدات خود مغبون میشود. بنابراین عدم تشخیص نفع و ضرر معیار خوبی برای اثبات سفه است.
گفتار سوم) ابعاد و اقسام رشد
بند الف) ابعاد مختلف رشد
در یک دستهبندی کلی میتوان دو بعد اصلی برای رشد ذکر نمود:
1- بعد جسمانی (رشد جسمانی)
(البته در قرآن کریم موردی دیده نشده که واژه رشد در مورد رشد جسمانی به کار رفته باشد).
2- بعد عقلانی (عقلائی)
رشد جسمانی: عبارتست از تغییرات تدریجی در جهت کمال که در بدن انسان و شکل ظاهری او پدید میآید و با حواس ظاهری قابل مشاهده است مثل: افزایش قد، وزن، رشد و نمو استخوانها و …
رشد عقلانی: عبارتست از تکامل تدریجی قوای فکری انسان و رسیدن او به مرحلهای که قدرت تشخیص خیر و شر و مصالح و مفاسد را داشته باشد و بتواند از امکانات و سرمایههای مادی و معنوی که در اختیار دارد به نحو احسن و شایسته بهرهبرداری و استفاده نماید.
3- ارتباط رشد عقلانی و رشد جسمانی
پیوستگی و ارتباط متقابل و کامل رشد عقلانی و جسمانی از جمله موضوعات بسیار روشن است که از قدیم هم مورد توجه نه تنها دانشمندان و اطباء بوده بلکه توده مردم نیز به آن توجه داشتهاند و حتی در بین مردم ضرب المثل شده که: عقل سالم در بدن سالم یافت میشود.
امّا امروزه با پیشرفت سریع علم و خصوصاً علم پزشکی و روانپزشکی و روانشناسی، بیش از هر زمان ارتباط این دو با یکدیگر برای بشر روشن گردیده است و خیلی از یافتههای جدید در گذشته برای انسان روشن نبوده است.
بند ب) اقسام رشد به اعتبارات مختلف
در بحث گذشته رشد را از یک دیدگاه و نگاه کلی به رشد جسمانی و رشد عقلانی تقسیمبندی کردیم و ارتباط متقابل آن دو با یکدیگر را هم بیان کردیم. اکنون میخواهیم رشد را از یک نگاه و اعتبار دیگری به اقسام مختلفی تقسیم کرده و به توضیح اجمالی آن بپردازیم، در این تقسیمبندی دیگر رشد جسمانی مطرح نیست بلکه سخن از رشدی به میان میآوریم که جنبه عقلانی و معنوی و به تعبیر دیگر رشد انسانی مد نظر است.
انسان در جهات گوناگون قابلیت رشد دارد و هرقدر بتواند رشد خود را از نظر کمی و عددی و کیفی افزایش دهد به مقام واقعی که برای آن خلق شده یعنی مقام خلیفه اللهی نزدیک میشود. در گذشته اشاره شد که یکی از تفاوتهای اساسی انسان و حیوان از نظر رشد همین اکتسابی بودن رشد در انسان است یعنی انسان باید استعدادها، قابلیتها و توانائیهای خود را بشناسد و از آنها استفاده کند و کمالات بالقوه را به فعلیت برساند.
1) رشد فردی و اخلاقی
اولین رشدی که انسان باید شرایط و کیفیت تحصیل آن را بشناسد و در جهت بهرهمند شدن از آن گام بردارد، رشد فردی و اخلاقی است که به منزله زیربنا و شرط لازم رشد در سایر زمینههاست، یعنی اگر رشد فردی و اخلاقی بدست نیاید هرگز نمیتوان در جهت تحصیل سایر رشدها (مثل رشد اجتماعی) موفق بود.
2) رشد در عبادت
از جمله چیزهائی که رشد داشتن در آن فوقالعاده اهمیت دارد رشید بودن در امر عبادت است، حال باید دید معنی رشد در عبادت چیست؟