می 11, 2021

جامعه شناسی شخصیت زن در آثار سیمین دانشور ( سووشون و جزیره سرگردانی )۹۲- قسمت ۷

انتشار رمان «سووشون»، نقطه عطف زندگی دانشور است. این رمان که خیلی زود شهرت درخوری پیدا کرد، به زبان های گوناگونی نیز ترجمه شد. دید سطحی و احساسی داستان های قبلِ دانشور، جای خود را به نگرشی پخته و آرمانی می دهد. از طرف دیگر، نشر آن نیز پختگی، انسجام و یک دستی آشکاری را به نمایش می گذارد که در رمان های فارسی تا زمان انتشار این کتاب کم سابقه است. زری، کانون این رمان، زنی است که یک سر و گردن از زن های دیگر داستان های دانشور بالاتر است و زمانی که با مرگ شوهرش، یوسف روبه رو می شود، به آن استوانه ای بدل می شود که زندگی را باید نگه دارد. این رمان حالتی نمادین دارد و بیش تر حال و روز دورانی را حکایت می کند که نویسنده در آن به سر می برد و به تعبیری می توان پسِ سیمای یوسف، شخصیت اصلی آن، جلال آل احمد (همسر سیمین)، را دید. مکان داستان در استان فارس و زمان آن سال های جنگ جهانی است. با این حال، می توان این زمان ظاهری را حذف کرد و موضوع رمان را به زمان های دیگر نیز تسری داد. مبارزه با ابعاد و جوانب گوناگون و جناح بندی های متفاوت آن به گونه ای توصیف می شود، که تنها در قالب مکان و زمان خاصی جای نمی گیرد و حتی می توان در سال های اواخر دهه چهل نیز از آن برداشت همزمانی کرد. آن چه از ماجراهای این رمان در محدوده زمانی مطرح شده در آن بر می آید، این است که با جنگ بزرگ جهانی، دیگر زندگی سنتی گذشته متلاشی شده و شرایطی پیش آمده که زندگی اجتماعی ما حتی در شکل کوچک خانوادگی آن نیز ساختار خود را از دست داده است(قاسم زاده، ۱۳۸۳: ۱۸۷-۱۸۵).
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
نثر سووشون هر چه هست، دیگر هیچ نشانی از نثر دشتی و دیگران ندارد و شگفتا که متاثر از نثر آل احمد هم نیست. مگر در مواردی که به شیوۀ یاداشت برداری از وقایع بخواهد به شدت سیلان ذهن زری بپردازد. با این همه و در مجموع نثری است که تنها وسیلۀ القاء یا محل بار امانت است و به مجرد حضور آدم ها، مکان و زمان و یا القاء پیام فراموش می شود. وسیله کشف هم نیست؛ بلکه چیزی از پیش اندیشیده شده است را روایت می کند به همین جهت هیچ تفاوتی میان فصول آخر و فصول دیگر نیست.
رمان دارای دو پارگی هم هست. دو بخش قصۀ مک ماهون و روایت سروان ارتش را چه خوانندۀ عادی اهل فن زود فراموش می کند و در خط اصلی رمان قرار می گیرد. در نتیجه این شکستگی به کلیت رمان لطمه ای نمی زند ؛ ولی اثر را دچار نقصان می کند. ضعیف ترین بخش رمان نقل بی قطع و وصل تمام قصۀ مک ماهون و نقل یک دست خاطرات سروان ارتش است.
در این رمان کمتر از آدم های محلی استفاده می شود. غالبا از شخصیت استفاده شده تا تیپ . جز چند جا مثل خانم حکیم که تیپ است تا شخصیت.
در نقد ها اعتقاد بر این است که آدم های سیمین فاقد درون هستند و اگر درونی هم دارند، درون سیاسی است و بس. که البته این ایراد با توجه به سال نگارش کتاب کمی بی ربط است. شخصیت ها خوب پرداخت شده‌اند. آدم ها معمولا اعتقاد خود را تا پایان منطقی ادامه نمی دهند .به همین خاطر اعمال و افکارشان متناقض است. دانشور این تناقض را در افراد عامی بسیار خوب تصویر کرده است.
هوشنگ گلشیری معتقد بوده که تحول برخی از شخصیت ها ریشۀ درونی ندارد .که البته این ایراد بر زری، شخصیت محوری داستان بی علت است. زری ، همان سیمین است و سیمین همان زری است.
توجه آل احمد به رمز در سو وشون نیز موثر افتاده و این رمان سلیس منطبق بر سیاست جلال شکل گرفته. به طوری که یوسف آمیزه ای است ازجلال و تخیل این امر را می توان چه در شخصیت یوسف و چه زبان خاص آل احمدی او یافت. اشتباه دَه ساله دربارۀ پدر یوسف گویای آن است که رمان نویس خواسته است که پدر یوسف را بر پدر آل احمد منطبق ساخته است.
هدف دانشور از نگارش سو وشون این است که نشان دهد که تاریخ تکرار می شود او معتقد است ما هر چه هستیم از برکت تاریخ است. دانشور در یکی از مصاحبه های خود گفته رمان سو و شون خیلی بهتر از رمان «چشمهایش» است. نویسنده بر اساس اسطوره سیاوش رمان سو وشون را می نویسد، این رمان با اتِکا به کلیتی در وجدان جمعی و میراث تاریخی مان مرگ سیاوشان را به تصویر می کشد. در سو و شون تکلیف همه چیز روشن است و ما با اثری با بُن مایۀ سیاسی، اجتماعی و زن محور روبرو هستیم. در سو وشون قهرمانان دو سوی مرز مشخص ایستاده اند.
اندکی پیش از مرگ آل‌احمد در ۱۳۴۸، رمان سَووشون منتشر شد.
۲ – ۶- ۲ – معرفی جزیره سرگردانی
در جزیره سرگردانی دانشور خواسته است از دید یک زن به فرایند تاریخ و زندگی بنگرد. در این رمان حیرانی زن از دنیای مردانه توصیف می شود، چنانکه در داستان می خوانیم؛ مادر بزرگ گوش می ایستاد، مامان عشی و حالا هستی، از دوران مرد سالاری بیشتر زنان گوش ایستاده اند، دروغ گفته اند، تحمل کرده اند، چرا که راهی به جمع جدی مردها نداشته اند، زن ها از ترس مردها دروغ گفته اند و می گویند.
جزیره سرگردانی مضمونی سیاسی، اجتماعی دارد و زنان این رمان دارای تفکر سیاسی هستند. « هستی»در چالش با جهان پیرامون و مسائل آن رشد می کند، تردید می کند و تعالی می یابد. به نظر می رسد که حتی سبک نویسنده جان گرفته از نفس مادرانه اوست.
در جزیره سرگردانی سیمین دانشور این دو سیمای گوناگون در دو زن عمده داستان یعنی عشرت ( مادر هستی ) و هستی رخ می نماید. با این تفاوت که دانشور گویی جا به جا می کوشد تا مرز این تفکیک را در هم بشکند.
جزیره سرگردانی دنیای سرگردان معاصر است، در جزیره سرگردانی مرزها همه در هم می شکند آدم ها مرز ندارند. جزیره سرگردانی به اعتباری می تواند محصول سال های زندگی خودمان باشد که در آن سرگذشت هستی، نسلی که در دهۀ چهل بالیده و در دهۀ پنجاه به بُن بست رسیده به تصویر کشیده شده است. این کتاب گزارشِ بودنِ آدم های متفاوت است و گزارشِ بودنِ خود سیمین دانشور جسارتی می طلبد که فقط شایسته اوست. از میان شخصیت ها توران جان ( مادر بزرگ ) شخصیت جاافتاده تری دارد، با پرداخت عمیق و زبانی زنده. نویسنده در اینجا مادر بزرگ تکراری آثار ادبی را نمی سازد و توران جان در رمان زندگی می کند، فکر می کند، تخیل می کند و با خواننده همراه می شود.
سیمین دانشور در جزیره سرگردانی واژه را به تمثیل مبدل کرده است. و جزیره سرگردانی تمثیلی از ایران مان است. او در این اثر پیچیدگی روانی مردم ایران را نیز به تصویر کشیده است، تاریخ، اسطوره، جغرافیا، هنر، مردم، عشق و سیاست تماما در آثار این بزرگ بانوی ادبیات مان موج می زند. افسوس که دیگر نیست تا بنویسد سال به سال لحظه به لحظه از رنج ها تا سرگردانی هامان. و سیمین پس از سال ها سکوت، در زمستان ۱۳۷۲ جلد اول رمان «جزیره سرگردانی» را منتشر کرد.
فصل (سوم)
روش تحقیق
۳ – ۱ – روش تحقیق
روش تحقیق دراین پایان نامه توصیفی-تحلیلی است.
در تحقیقات توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است ومی خواهد بداند پدیده متغیر,شی ویا مطلب چگونه است.به عبارت دیگر این تحقیق وضع موجود را بررسی می کند و به توصیف منظم نظام دار وضعیت فعلی آن می پردازد و ویژگیها وصفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی می کند تحقیقات توصیفی هم جنبه کاربردی دارد .و هم جنبه مبنایی. در بُعد کاربردی از نتایج این تحقیقات در تصمیم گیری ها و سیاست گذاری ها و همچنین برنامه ریزی ها استفاده میشود(حافظ نیا ،۱۳۸۹ :۵۹ ).
در این تحقیقات نوعآ از روش های مطالعه کتابخانه ای و بررسی متون و محتوای مطالب و نیز روش های میدانی نظیر پرسشنامه و مصاحبه و مشاهده استفاده میشود.
این گونه تحقیقات از نظر شیوه نگرش و پرداختن به مساله تحقیق به دو دسته تقسیم میشود.
۱-تحقیقات توصیفی محض: محقق صرفا به کشف و تصویر سازی ماهیت .ویژگیها و وضعیت موضوع و مساله تحقیق می پردازد.
۲- تحقیقات توصیفی – تحلیلی: محقق علاوه بر تصویر سازی آنچه هست به تشریح وتبیین دلایل چگونه بودن وچرایی وضعیت مسئله وابعاد آن می پردازد. محقق برای تبیین و توجیح دلایل نیاز به تکیه گاه استدلالی محکمی دارد. این تکیه گاه از طریق جستجو در ادبیات و مباحث نظری تحقیق و تدوین گزاره ها و قضایای کلی موجود درباره آن فراهم می شود که معمولا در فصل مربوط به سوابق ومباحث نظری تحقیق وتدوین می گردند.
محقق از نظر منطقی جزئیات مربوط به مسئله تحقیق خود را با گزاره های کلی مربوط ارتباط می دهد و به نتیجه گیری می پردازد. نکته قابل توجه این است که هر کدام از تحقیقات مزبور در جای خود ارزش علمی دارد.
 

دانلود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *