نوامبر 27, 2020

تاریخ معاصر ایران

الف. مقالهی مناسبات سیاسی علمای شیعه با سلاطین و دیدگاههای امام خمینی(ره)، از علی ابوالحسنی منذر
ب. مقالاتی پیرامون تعامل علما با حکام جور مثل: بررسی تعامل همکاری علما با حکام جور از سبحان دانش و مقالهی رابطهی علمای شیعه با حکومت در عصر غیبت از سید مهدی طاهری.
ج. مقالات و کتبی دربارهی مواجههی علما با حاکمان در مقاطع تاریخی خاص مانند: دورهی صفویه، اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی.
د. مقالات و کتبی دربارهی زندگی سیاسی و چگونگی رفتار برخی از عمای شیعه با حکام زمان خود. به خصوص دورهی صفویه، که علما با ورود خود به دربار باعث مشروعیت بخشی به دستگاه حاکم شدهاند. دربارهی زندگی سیاسی مجلسی دوم، شیخ بهایی، علامه حلی، محقق کرکی به طور خاص تحقیقاتی منتشر شده است. چنانچه پیرامون شخصیتهایی چون میرزای شیرازی، آخوند خراسانی، شیخ فضل الله نوری، نائینی، مدرس، حاج آقا نور الله اصفهانی، آیت الله کاشانی و دیگر علمای مجاهد پژوهشهای مستقلی به چاپ رسیده است.
روش تحقیق
علمای شیعه در طول تاریخ چهار نوع رابطه را با حکمان برقرار کردهاند: 1) مخالفت و مبارزه با حاکمان. 2) کنارهگیری از حکومتهای فاسد و سکوت دربارهی آنها. 3) حمایت و همکاری با حاکمان. 4) هدایت و اصلاح حاکمان.
امام خمینی (ره) از لحاظ بحث نظری در کتب مختلف خود به این بحثها پرداختهاند و آنچه را از نظر حکم شرعی جایز، واجب یا حرام است، بیان فرمودهاند. همچنین از لحاظ تاریخی، به این مسأله اشاره کردهاند که روش متداول علما چگونه بوده و در چه شرائطی این عملکردها اتفاق افتاده است؟
این رساله، هم از لحاظ نظری و هم از لحاظ تاریخی به بحث و بررسی نظر حضرت امام میپردازد و به بیان ادله و شواهد نظر ایشان در مقابل نظرات رقیب خواهد پرداخت.
این موضوع اگرچه از لحاظ نظری و فقهی در کتابهای فقهی مطرح شده است، اما از لحاظ تاریخی، همهی جوانب آن کمتر مورد توجه بوده و اکثراً نظراتی بدون استناد به شواهد تاریخی ابراز گردیده است.
در این رساله ابتدا نظرات فقهی امام را دربارهی مواجهه علما با حاکمان در کتب ایشان از جمله تحریر الوسیله، ولایت فقیه، کشف اسرار، کتاب التقیه بررسی کرده و همچنین در کتابهای صحیفه امام، تبیان روحانیت و حوزههای علمیه، تبیان تاریخ معاصر ایران از دیدگاه امام خمینی (ره) پس از پیدا کردن اسامی علمایی که به طور خاص امام به آنها اشاره کردهاند چگونگی تعامل آنها با حکام و تأثیرگذاری آنها در مقاطع مهم تاریخی در کتب تاریخی جستجو شده است. با توجه به اینکه نویسنده در رشتهی تاریخ تحصیل میکند حجم اصلی رساله مربوط به مباحث تاریخی است.
مناسب بود که این رساله فقط شامل دو فصل نظری و تاریخی باشد، اما به دلیل حجم زیاد مطالب در فصل تاریخی، لازم آمد تا این فصل به فصول جزئیتری تقسیم شود. بهتر این بود که فصل تاریخی نیز به سه دورهی: عصر حضور ائمه، عصر غیبت کبری تا ابتدای نهضت تنباکو و از نهضت تنباکو تا عصر حاضر تقسیم میشد. اما ملاک تقسیم بندی در بررسی نظرات حضرت امام (ره) تغییر پیدا کرد. امام خمینی در دورهی حضور ائمه به این پرداختهاند که علما در این دوره یا با حکام مخالفت و یا کنارهگیری کردهاند مگر، برخی از آنها که با اجازهی ائمه وارد دستگاه حاکم شدند. دوران غیبت نیز شامل دو دوره بوده است: 1. در دورهی صفویه و مقطعی از قاجاریه که علما با نیت خیر خود با حکومت همکاری کردهاند. 2. از نهضت تنباکو تا عصر حاضر که علما بیشتر به مبارزه و مخالفت پرداختهاند. بدین ترتیب فصل بندی رساله با مشورت استاد محترم راهنما به وضع موجود درآمد.

نوشته ای دیگر :   حمایت های دولتی

فصل اول: تبیین مفاهیم
1.1. علمای شیعه
عالم: در معنای عالم، آنچه در این پایان نامه مورد نظر است عالمی است که علاوه بر آنکه نسبت به مسائل متعددی از یک دانش اطلاع کامل داشته باشد، در آن دانش محقّق نیز باشد. بنابراین، در این تحقیق فقط کسانی مورد نظر قرار گرفتهاند که از علمای طراز اول بوده و در زمینهی علمی خویش صاحب نظر باشند. به همین جهت در این کاربرد، علما یا عالمان فقه، فقط به مجتهدین گفته می‌شود، نه فضلایی که هنوز در مقام تحقیق مسائل علم فقه، صاحب نظر نشده‌اند.
شیعه: دربارهی عنوان «شیعه» اختلاف زیادی وجود دارد که مربوط به تعریف این عنوان است. از نظر لغت معناهایی که برای آن ذکر شده همه در جهت بیان همراهی و دوستی بوده و معنای حزب و گروه و … نیز از همین معنا به دست آمده است. اما معنای شیعه در اصطلاح، به کسانی گفته می‌شود که پیرو علی (علیه السلام) باشند و جانشینی او را پذیرفته باشند اگرچه در تعریف آن اختلافاتی وجود دارد که برخاسته از فرقه‌های مختلف آنان و عقاید ایشان است. برای مثال: کسانی که به برتری حضرت علی (علیه السلام) نسبت به دیگران معتقد باشند یا امامت او را پذیرفته باشند یا اعتقاد دارند که بر اساس ارادهی الهی و وصیت پیامبر، علی (علیه السلام) امام است یا کسانی که معتقدند نام علی (علیه السلام) از جانب پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) برای جانشینی و حکومت، مورد تصریح قرار گرفته است، از این اختلافات است.
همچنین در برخی از تعریف‌ها علاوه بر حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) اعتقاد به امامت ائمهی پس از ایشان نیز مورد نظر قرار گرفته است. چنانچه در بعضی از تعاریف به مرجعیت علمی حضرت علی (علیه السلام) و امامان بعد از ایشان نیز علاوه بر حقانیت حکومت، اشاره شده است. گاهی نیز به مسألهی عصمت امام توجه کرده‌اند و آن را از اجزای اعتقادی شیعه برشمرده‌اند.
لازم است به این نکته توجه شود که تعریف‌های واژهی «شیعه» با دو مشکل مواجه است: اول، نصی به عنوان منبع اصلی که مورد پذیرش همهی تاریخ نویسان و فرقه پژوهان باشد که به استناد آن به تعریف شیعه بپردازند وجود ندارد. دوم، از لحاظ تاریخی نسبت به درج تعدادی از فرقه‌های مسلمانان در میان شیعیان وحدت نظر وجود ندارد تا بتوان به تعریف مشترک دست یافت. به همین جهت، تحقیق پیرامون این‌گونه واژگان کاری دشوار است.
آنچه در این پایان نامه مورد نظر قرار دارد، «شیعهی اثنی عشری» یا شیعهی دوازده امامی است زیرا ناظر بر نظرات حضرت امام بوده و ایشان دربارهی رفتار تاریخی این گروه اظهار نظر کرده‌اند، و پیرامون اعتقادات ایشان دربارهی امامت دوازده تن از آل پیامبر چنین توضیح داده‌اند: «امامت را باید خدا تعیین کند به حکم خرد و خلفا و سلاطین لایق آن نیستند و علی و اولاد معصومین او اولوا الامرند که خلاف گفته‌های خدا هیچگاه نگفته و نگویند و این نیز به تعیین پیغمبر اسلام است.»
البته روشن است که دربارهی اصحاب ائمه ممکن است برخی از ایشان فقط به حقانیت امامت ائمهی اطهار (علیهم السلام) تا زمان خودشان معتقد بوده باشند و نسبت به دیگر ائمه اصلا اطلاعی نداشته باشند.
علمای شیعه: بر اساس آنکه مقصود از علما، صاحب نظران و متخصصین علمی و مقصود از شیعه، شیعیان اثنی عشری است، مقصود از «علمای شیعه» دو گروه است:
اول، آن گروه از دانشمندانی که شیعه بودن در نوع تحقیق علمی ایشان تأثیر گذاشته و با پیش‌فرض‌های شیعی به پژوهش علمی می‌پردازند. این مسأله در دو علم به خوبی خود را نشان می‌دهد : فقه و حدیث و کلام. زیرا در این دو علم، پذیرش مرجعیت علمی و معصوم بودن ائمهی اطهار(علیهم السلام) به طور مستقیم در نظرات علما دخالت داشته و استناد به روایات معصومین در نتایج علمی آن کاملا تأثیر دارد.
از علوم دیگری که تشیع، در نظرات محقّق تأثیر دارد و ممکن است بر اساس همان تأثیر گذاری، دانش را به دو شاخهی متفاوت دستهبندی نمود عبارتند از: تفسیر، رجال، اصول فقه، عرفان و اخلاق.

نوشته ای دیگر :   عطار نیشابوری