نوامبر 25, 2020

بلایای طبیعی

چو دشمن خر روستایی برد ملک باج ده یک چرا می خورد (سعدی/ بوستان 24:1359)
به نظر می رسد از منابع اصلی درآمدهای حکومت، همین خراج ها بود، سعدی نیز ضمن یکی از حکایات گلستان به این نکته اشاره می‌کند:
((یکی از ملوک عجم حکایت کنند که دست تطاول به مال رعیت دراز کرده بود و جور و اذیّت آغاز کرده، تا بجایی که خلق از مکاید ظلمش به جهان برفتند و از کربت جورش راه غربت گرفتند. چون رعیت کم شد ارتفاع ولایت نقصان پذیرفت و خزانه تهی ماند.)) (سعدی/ گلستان 41:1381)
ضمناً رسم بوده از زمین هایی که دچار بلایای طبیعی یا آتش سوزی می‌شدند و محصولشان از بین می رفت خراجی گرفته نشود.
آتش بیار و خرمن آزادگان بسوز تا پادشاه خراج نخواهد خراب را(سعدی/غزل ها 173:1385)
در این آشفتگی اقتصادی گروهی به ضرب سکّههای تقلّبی می پرداختند؛
منه جان من آب زر بر پشیز که صرّاف دانا نگیرد به چیز (سعدی/ بوستان 133:1359)
تا چه خواهی خریدن ای مغرور روز درماندگی به سیم دغل؟ (سعدی/ گلستان 71:1381)
و گروهی برای اندکی مزد جان خود را به خطر انداخته و برای غزا با کافران و جنگ با دشمنان به ارتش می پیوستند.
عده ای نیز تن به تکدی‌گری می‌دادند؛ وفور واژه هایی همچون «گدا» و اصطلاحاتی مانند «به گدایی» آمدن در آثار سعدی و هم عصران او را می توان بازتابی از اوضاع اقتصادی نابه سامان این دوره و وجود گدایان زیاد در کوی و برزن دانست که به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه در متون نظم و نثر این عصر انعکاس یافته اند؛ تا جایی که حتّی در بعضی از کتب آن عصر فصل هایی در باب گدایان نگاشته شده است. (مانند باب ششم از جزء اوّل از قسم سوّم کتاب جوامع الحکایات عوفی که با عنوان در لطایف کلمات گدایان به رشته ی تحریر در آمده است).
دست دراز از پی یک حبه سیم به که ببرند به دانگی و نیم (سعدی/ گلستان 105:1381)
گدا گر تواضع کند خوی اوست تواضع ز گردن فرازان نکوست (سعدی/بوستان 7:1359)
دعا کن به شب چون گدایان به سوز اگر می کنی پادشاهی به روز (سعدی/ بوستان 10:1359)
گدا را چو حاصل شود نان شام چنان خوش بخسبد چو سلطان شام (سعدی/ بوستان 36:1359 )
به کوی گدایان درش خانه بود زرش همچو گندم به پیمانه بود (سعدی/ بوستان 147:1359)
فصل سوم
مردم شناسی دینی
مردم شناسی دینی
با وجود اینکه تنوع زیادی در ادیان و مذاهب مردم در این دوره دیده می شود، دین غالب مردم ایران اسلام بود و پیروان ادیان گوناگون در کنار یکدیگر زندگی می کردند؛ به هر حال این مطالعهی دینی بدون ارزیابی و قضاوتهای منطقی و اخلاقی صورت میگیرد و هدف این نیست که دین یا ادیانی را صحیح یا غلط و صراط مستقیم یا گمراهی بدانیم و یا احیاناً یکی از ادیان را بر دیگری برتر شماریم.
ادیان، مذاهب و فرق
برهماییان. آیین برهمایی دین قدیم هندوان است، که پیروان این فرقه به سه خدا یا رب النوع معتقدند.(معین)
سعدی در بوستان به برهمن که پیشوای روحانی آیین برهمایی است و یکی از سه طبقهی مردم را در این آیین تشکیل می دهد، اشاره می کند.

نوشته ای دیگر :   اصل قانونی بودن جرایم