ژانویه 19, 2021

تحقیق – بررسی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر ارزش‌گذاری‌ دانش فنی در صنایع راهبردی ج.ا.ا …

توسعه محصول و فرآیند
دانش فنی
جایگاه دانش فنی در جهان ناملموسها

ارتباط دانشفنی با فناوری

همانطور که از نتایج بررسی ادبیات موضوع در زمینۀ جایگاه دانشفنی در جهان نامشهودها حاصل شده است، دانش فنی نامشهودی مرتبط با فناوری و به عنوان یکی از عوامل نامشهود آن محسوب میشود. برای تبیین این جایگاه بررسی ابعاد و اجزاء فناوری ضروری است. ابعاد فناوری از نظر نواز شریف[۵۳] عبارتند از:
انسانافزار[۵۴] : شامل تجربیات، مهارتها، دانش، منطق و خلاقیت افراد
سختافزار[۵۵] : شامل ابزار، وسایل، تجهیزات و ماشینآلات
اطلاعافزار[۵۶] : شامل تمامی اطلاعات و مستندات فنی، اعم از فرآیندهای عملیاتی، طرحها، نقشهها، نمودارها
سازمانافزار[۵۷] : شامل مهارتهای مدیریتی و ساختارسازمانی مناسب برای تلفیق، هماهنگسازی و اثربخشی سه جز دیگر است (Smith and Sharif, 2007).
با نگاهی به ابعاد فناوری مشاهده میشود آنچه که در بعد انسانافزار و اطلاعافزار دیده میشود ابعادی هستند که با توجه به تعاریف ارایه شده از دانش فنی انطباق دارد. بر این اساس به نظر یونیدو[۵۸]، دانش فنی مفهومی است که به اطلاعات و مهارتهای موردنیاز برای کاربردی کردن و به بازارکشاندن یک اختراع اشاره میکند و در زمرۀ اصطلاحاتی است که اصولا برای استفاده در قراردادهای انتقال تکنولوژی ابداع شده است (ملکیفر، ۱۳۷۸). در زمینۀ این انتقالها، فرانسیس بیدالت[۵۹] عقیده دارد که اساسا برای حفاظت از تملک دانش فنی دو روش وجود دارد. یکی کسب پتنت و دیگری حفظ دانش به صورت محرمانه. از آنجایی که همۀ دانشهای فنی قادر به کسب پتنت نیستند به ویژه آن هنگام که تازگی و جدید بودن آنها موردتردید و سوال برانگیز باشد، به مبادلاتی که صرفاً در آن تجهیزات و ابزارها منتقل نمیشوند، انتقال دانشهای فنی رخ داده است که اساس این انتقالها به اطلاعاتی که از طریق ادبیات فنی (بعد اطلاعافزار)، کمکهای فنی[۶۰] و آموزشهای مرتبط (بعد انسانافزار) استوار است. (دره شیری و شاکری، ۱۳۹۲). وی دانش فنی را به عنوان پیکره دانش از جنس فنی که نه تنها برنامهها، نقشهها، نظامنامهها و مشخصات حدود مجاز را در بر میگیرد بلکه مهارتهای افراد خبرهای که این دانش را بکار میگیرند را نیز شامل میشود، تعریف میکند (دره شیری و شاکری، ۱۳۹۲). با توجه به آنچه بررسی شد، به نظر میرسد دانشفنی را بتوان “دانستن چگونه تولید کردن” و فناوری را “توانستن آنچه باید تولید شود” دانست. برای تبین هر چه دقیقتر دانش فنی در ادامه به بررسی تفاوت دانشفنی با پتنت و کمکفنی و همچنین تعاریف و ابعاد آن میپردازیم.

تفاوت دانش فنی و حق اختراع

دانش فنی (پتنت نشده)[۶۱] با حق اختراع از حیث حقوقی تفاوت دارد (شهنیایی, ۱۳۹۰). دانش فنی به دو دلیل به صورت حقوقی ثبت نمیشوند ۱) اساسا غیر قابل ثبت هستند، یعنی فاقد تعریف “تازگی” از منظر حقوقی بوده ۲) و یا عمداً به ثبت نمی‌رسند. به طور کلی بر خلاف حق اختراع که صاحب ابداع با به دست آوردن این گواهی اطلاعات را افشا میکند، دارنده دانش فنی ترجیح می دهد با تلاش های شخصی از آن محافظت نموده و از آن بهرهبرداری صنعتی و تجاری نماید (شهنیایی, ۱۳۹۰).
دانش فنی همچون حق اختراع برای دارنده آن ایجاد مالکیت می‌کند ولی بر خلاف حق اختراع از حق قانونی برای جلوگیری از به کار بردن اطلاعات ثبت نشده توسط اشخص ثالث برخوردار نیست. به این معنا که اگر دو موسسه به گونه‌ای مستقل و جدا از هم یک دانش فنی را به دست آورده باشند، هیچگونه راه‌های قانونی که از مجرای آن یکی بتواند دیگری را از به کار بردن آن دانش فنی محروم کند، وجود ندارد. به عبارت دیگر نخستین توسعه دهنده دانش فنی نمی‌تواند حقوقی را که تحت نظام حق اختراع[۶۲] نسبت به حذف سایرین به دست می‌آورد، تحصیل نماید (مهدوی, ۱۳۸۰).
دانش فنی پتنت نشده می تواند فرایندها یا روش هایی باشد که هزینه های ساخت یک محصول را کاهش داده یا اینکه به محصولات اجازه تولید در سطح کیفی بالایی را برای یک هزینه تولید مشخص بدهد. این نوع از نامشهودها نباید چون تجربیات نویسندگان آن هستند نادیده گرفته شود. چرا که بسیاری از نامشهودهای تولید باارزش شرکت ها بیشتر از جنس دانش فنی هستند تا پتنت ها. دانش فنی پتنت نشده می تواند در برخی صنایع بسیار با ارزش باشد. برای مثال در صنایع نیمه رسانا، یک طرح چیپ ممکن است رازی برای مدت کوتاهی باشد. پس از دوره معرفی که نوآور یک انحصار دارد، رقبا با مهندسی مجدد چیپ و بازار محصولاتی که از نظر عملکردی شبیه هستند را تولید می کنند. توانایی کمپانی ها برای رقابت در این بازار در طولانی مدت به توانایی شان برای تولید میزان زیادی از چیپ های با کیفیت و در هزینه پایین وابسته است. دانش فنی پتنت نشده نوعاً نامشهودی است که اجازه این رخداد را میدهد (Sudarsanam, 2003). شرکتهایی که دانش فنی ساخت اختصاصی با ارزش را توسعه دادهاند ممکن است به دلیل ترس از شناسایی آن توسط رقبا تصمیم به عدم ثبت آن در قالب پتنت نمایند. این دانش فنی میتواند از تغییرات بر روی یک ماشین استاندارد برای افزایش اثربخشی تا یک نوآوری فرایند تولید باشد (Bratianu, 2011).

تفاوت دانش فنی و کمک فنی

دانش فنی و کمک فنی گاهی به غلط به جای یکدیگر به کار می‌روند. “کمک فنی” یک برنامه مجزا و مکمل دانش فنی است. کمک فنی یکی از مواردی است که در انتقال دانش فنی مطرح میگردد. به عنوان مثال: دانش سوار کردن ق

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

طعات یک دستگاه نان خشک کن[۶۳] (تستر) که می‌تواند از یک موسسه حرفه‌ای فعال در زمینه مونتاژ لوازم خانگی به دست آید، کمک فنی تلقی می‌شود، در حالی که روش ساخت پایه لاستیکی مقاوم در برابر حرارت که می‌تواند به صورت اطلاعات محرمانه‌ای باشد که استفاده از آن، هزینه‌های کل تولید دستگاه را کاهش می‌دهد، دانش فنی، تلقی می‌شود (مهدوی, ۱۳۸۰). همچنین بر خلاف کمک فنی بخش عمده‌ای از دانش فنی به صورت محرمانه نگهداری می‌شود و این موضوع برای مالک آن نوعی مزیت فنی و حرفه‌ای نسبت به استفاده کنندگان اطلاعات غیرمحرمانه به ودجود می‌آورد، در حالی که بخشی از دانش فنی در شمار اطلاعات محرمانه محسوب می‌شود، برخی از ارکان و عوامل دانش فنی، ممکن است در شمار اطلاعات منتشر شده بوده، یا اطلاعاتی باشد که برای اهل فن شناخته شده است. همچنین قسمتی از دانش فنی را می‌توان از سایر منابع صنعتی به دست آورد. ارزش دریافت اطلاعات از یک دارند دانش فنی در آن است که وی ترکیب ترجیحی و عالی اطلاعات فنی برگزیده را عرضه می‌کند و هنگامی که این اطلاعات به شیوه توصیه شده مورد استفاده قرار گیرد، برای استفاده کننده آن حالت رقابتی مطلوبی را به وجود می‌آورد (مهدوی, ۱۳۸۰).

تعریف دانش فنی

در رابطه با دانش فنی تعاریف متعددی وجود دارد، برخی از این تعاریف عبارتند از:
دانش فنی، به مجموعه‌ای از اطلاعات صنعتی مفید و ارزشمند و تازه اطلاق می‌گردد که به همراه آن آگاهی‌ها و مهارت‌های فنی و غیرفنی که در طراحی، ساخت و عملیات واحد صنعتی به منظور تولید و ساخت محصول و یا مواد، مورد نیاز است، وجود دارد. دانش فنی، نتیجه انباشتی از تجارب مثبت و همچنین مشکلات و اشتباهات در طول سالیان دراز است (مهدوی, ۱۳۸۰).
دانش فنی، عبارت است از مجموعه مهارت‌های صنعتی که از طریق آن مشخصات فنی محصول، روش‌های تولید و چگونگی ایجاد و بهره برداری از واحد صنعتی تعیین می‌شود. دانش فنی از راه‌های گوناگون مثل جمع‌بندی تجارب، مشابه سازی، طراحی یا خرید قابل تهیه است (مهدوی, ۱۳۸۰).
یونیدو دانش فنی را به معنای مجموعه‌ای از اطلاعات صنعتی مفید، محرمانه، ابداعی و با ارزش است که به همراه منضمات فنی و سایر اطلاعات و مهارت‌ها از نظر قانونی در انحصار امتیازدهنده است و وی حق انتقال آن را دارد و در حال حاضر نیز به وسیله وی به کار گرفته شده است. این اطلاعات برای امتیاز گیرنده جهت طراحی، ساخت و راه‌اندازی یک واحد تولیدی بر اساس مواد اولیه پیش بینی شده و ظرفیت مشخص و مشخصات محصول، کافی است (ملکیفر، ۱۳۷۸)
دانش فنی به مجموعه‌ای از اطلاعات سودمند، محرمانه، تازه و با ارزش و اطلاعات و مهارت‌های فنی مربوطه که در طراحی، ساخت و عملیات واحد صنعتی به منظور تولید و ساخت محصول یا مواد مورد نیاز باشد، اطلاق می‌گردد. (مهدوی, ۱۳۸۰)
از نظر خلیل دانش فنی عبارت است از دانش یا مهارت فنی فراگرفته شده یا کسب شده دربارۀ نحوۀ انجام درست کارها که میتواند نتیجه تجربه، انتقال دانش یا تمرین عملی باشد (اعرابی و ایزدی، ۱۳۹۱).
بر اساس دستوالعمل شمارۀ ۸۹/۵۵۶ – ۸۸/۴۰۸۷ اتحادیه اروپا دانش فنی عبارت است از: تمامی اطلاعات فنی محرمانه، معتبر و قابل شناسایی در یک شکل مناسب که معمولا در تولید محصولات یا اجرای فرآیندها استفاده میشود (مهدوی, ۱۳۸۰).
از نظر فرانسیس بیدالت دانش فنی عبارت است از پیکرهای است دانشی از جنس فنی که نه تنها برنامهها، نقشهها، نظامنامهها و مشخصات حدود مجاز را در بر میگیرد بلکه مهارتهای افراد خبرهای که این دانش را بکار میگیرند را نیز شامل میشود (دره شیری و شاکری، ۱۳۹۲).

ابعاد دانش فنی

براساس تعاریف ارایه شده در بند قبل، دانش فنی را میتوان اینگونه تعریف کرد. “پیکرهای دانشی از جنس فنی متشکل از مهارتها، تجربیات و مستندات ارزشمند برای تولید محصول”. بر این اساس، دانش فنی به عنوان یک پیکرۀ دانشی نظاممند، میتواند چهار بعد داشته باشد. نخست به صورت فردی ـ صریح (مانند مهارتهای فردی مرتبط با تولید کالا با قابلیت مستندسازی)، فردی ـ ضمنی (مانند مهارتهای فردی مرتبط با با تولید کالا که شخصی است)، سازمانی ـ صریح (راهنماها و دستورالعملهای عملیاتی استاندارد)، یا سازمانی ـ ضمنی (مانند فعالیتهای روزمره و فرهنگ) ( ‏شکل (۲-۳) ). هر یک از این ابعاد میتواند به عنوان یکی از منابع مزیت رقابتی و خلق ارزش باشند (Hitt et al., 2000). برای درک بهتر ماهیت ابعاد پیشگفته، در ادامه هر یک از مفاهیم ضمنی، صریح، فردی و سازمانی بودن دانش بررسی میگردند.
دانش فنی
صریح ـ فردی
دانش فنی
سازمانی ـ صریح
دانش فنی
فردی ـ ضمنی
دانش فنی
سازمانی ـ ضمنی
سازمانی