ژانویه 21, 2021

سایت مقالات فارسی – بررسی تطبیقی مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم با مفهوم انتقال در اندیشه …

اتمام حجت‏
اتمام حجت از اهداف تبلیغ انبیا، در آیات متعدد آمده است،[۱۱۶]از جمله می فرماید:
«رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّهٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کانَ اللَّهُ عَزِیزاً حَکِیماً.» (نساء/ ۱۶۵)
ترجمه: به فرستادگانى نوید بخش و بیم‏رسان وحى کردیم تا مردم بر ضد خدا دستاویزى نداشته باشند، آرى عزت و حکمت وصف خدا است.
هدف از بعثت انبیا، اتمام حجت خدا بر مردم است و پیامبران، وسیله اتمام حجت خدا بر مردم‏ هستند.[۱۱۷]
تبیین کتب آسمانى
روشنگرى احکام و معارف کتب آسمانى از اهداف تبلیغ:
«وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَکْتُمُونَهُ‏ …» (آل‏عمران/ ۱۸۷)
ترجمه: و چون خدا پیمان گرفت از آنان که کتاب به آنها داده شد که حقایق کتاب آسمانى را براى مردم بیان کنید و کتمان مکنید.
تبیین محتواى کتب آسمانى و کتمان نکردن آن، میثاق سنگین خداوند با علماى اهل کتاب‏ است و مسؤولیّت سنگین عالمانِ به کتاب هاى آسمانى در بیان حقایق آن براى مردم است.[۱۱۸]
تذکّر
تذکّر و پند پذیرى از اهداف تبلیغى موسى (ع):
«فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشى.» (طه/ ۴۴)
ترجمه: و با او به نرمى سخن بگویید، شاید اندرز گیرد یا بترسد.
پند و اندرز به مردم و هشدار دادن به آنان درباره فرجام کردار ناروا از رسالت‏هاى پیامبران‏ است. و حضرت موسى و هارون (ع) موظف به نرمش در گفتار و پرهیز از درشت‏گویى در گفت‏وگو با فرعون‏ هستند.[۱۱۹]
ترساندن از مخالفت‏
ترسیدن از مخالفت با دین هدف تبلیغ و انذار:
«وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّهً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ‏.» (توبه/ ۱۲۲)
ترجمه: مؤمنان همگى نتوانند سفر کنند، چرا از هر گروه از ایشان دسته‏اى سفر نکنند تا در کار دین، دانش اندوزند، و چون بازگشتند قوم خویش را بیم دهند، شاید آنان بترسند.
نتیجه گیری: هر یک از دعوت گران در قرآن کریم، با محور قرار دادن توحید به عنوان هدف غایی، مبتنی بر شرایط و مقتضیات زمان خود، اهدافی را در نظر داشته اند که در اینجا به تمام آنها پرداخته نمی شود.
 
 
گستره دعوت از دیدگاه قرآن کریم
با توجه به مباحثی که در بحث تعریف اصطلاحی دعوت آمد، گسترۀ دعوت در قرآن بسیار وسیع است، از جمله موارد آن دعوت به توحید، دعوت به حق، دعوت به عدل، دعوت به بندگی خدا، دعوت به ایمان به خدا، دعوت به خیر، دعوت به آخرت، دعوت به تقوا، دعوت به تسلیم، دعوت به راستگویی، دعوت به صبر و غیره است، لذا در اینجا به برخی موارد آن اشاره می شود.
دعوت به توحید
دعوت به توحید از مصادیقی است که در قرآن کریم فراوان آمد است از جمله می فرماید:
«وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِی کُلِّ أُمَّهٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ…» (نحل/ ۳۶)
ترجمه: میان هر امتى پیغمبرى برانگیختیم که خدا را بپرستید و از طغیانگرى کناره‏گیرى کنید.
عبادت خدا و اجتناب از طاغوت، دو رکن اساسى تعالیم انبیاء می باشد و برانگیختن آنان در میان همه امت ها براى دعوت به توحید عبادى، دلیل بطلان عقیده مشرکان به جبرى بودن شرکشان‏ است.[۱۲۰]
دعوت به اسلام‏ و ایمان‏ به خدا
وجود گروهى از اهل ایمان براى دعوت به اسلام ضرورت دارد که قرآن کریم می فرماید:
«وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (آل‏عمران/۱۰۴)
ترجمه: باید از میان شما طایفه‏اى باشند که مردم را به سوى خیر دعوت نموده ، امر به معروف و نهى از منکر کنند. و این طایفه همانا رستگارانند.
امر به معروف و نهى از منکر برجسته‏ترین مصداق دعوت به نیکى‏ها است که دعوت مردم به انجام نیکى‏ها از وظایف امت اسلامى‏ است و تمام افراد أمّت در تکلیف دعوت‏ شریک‏اند که باید یکدیگر را به نیکى‏ها دعوت کنند یعنی لزوم تشکل یافتن گروهى از جامعه اسلامى و انسجام آنان براى فراخوانى مردم به نیکى‏ها و امر به معروف و نهى از منکر واجب است. در این آیه شریفه سه مرتبه براى دعوت به خیر ذکر شده است: اول دعوت به خیر مطلق: و خیر عبارت است از آنچه انتخاب و اختیار و برگزیده شده و برترى داشته باشد، و آن در مقابل شرّ است یعنى چیزی که مرجوح است. دوم امر به معروف که: با تحقّق شرایط از علم پیدا کردن به موضوع و ظنّ بر تأثیر، و امن از ضرر مطلق صورت مى‏گیرد. سوم نهى از منکر: با شرایطى که در امر به معروف هست.[۱۲۱]
آیات قرآن به ایمان آوردن به اسلام دعوت می کند از جمله در دعوت از اهل ‏کتاب براى ایمان به پیامبر (ص) و غیر اهل‏ کتاب به اسلام از سوى پیامبر (ص) می فرماید:
«یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِینٌ.» (مائده/ ۱۵)