ژانویه 15, 2021

بررسی تطبیقی مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم با مفهوم انتقال در اندیشه …

تحت چه شرایطی؟
به چه منظوری؟
با چه تأثیری؟

 

از چه رسانه ای

شکل ۷- ۲: گسترش فرمول لسول توسط بردداک
مدل لاسول ویژگی معمول مدل های ارتباطی ابتدایی را نشان می دهد. او کم و بیش می پذیرد که ارتباط گر قصد تأثیرگذاری بر گیرنده را دارد. بنابراین، باید ارتباطات را عمدتاً یک فرایند اقناعی تلقی کرد. فرض دیگر آن است که پیام ها همیشه دارای تأثیراتی هستند. مدل هایی نظیر این، یقیناً در تمایل به غلو درباره آثار ارتباطات جمعی، مؤثر بوده اند؛ از سوی دیگر هنگامی که ما می دانیم لسول در آن زمان به ارتباطات سیاسی و تبلیغات علاقه مند بوده است، چندان عجیب به نظر نمی آید، زیرا این فرمول برای تحلیل تبلیغات سیاسی بسیار مناسب است.
بردداک تأکید می کند، این فرمول به دلیل آن که پژوهشگر را به حوزه های مجزای پژوهش رهنمون می شود، ممکن است گمراه کننده باشد. در واقع حوزه های پژوهش تا حدود بسیار زیادی به هم مرتبط هستند. لسول همچنین به خاطر حذف عنصر بازخورد، مورد انتقاد قرار گرفته است. در این خصوص نیز مدل او، دیدگاه عمومی زمانی را بازتاب می دهد که فرمول او نگاشته شده است. اما این انتقاد نباید این واقعیت را پنهان کند که فرمول لسول حتی امروز هم یک روش مناسب و فراگیر برای آشنا کردن افراد با مطالعه فرایند ارتباطات است.[۶۰]
«این مدل یک تعبیر لفظی از الگوی اصلی شانن و ویور است که همانند آن یک الگوی خطی است، چراکه ارتباطات را انتقال پیام می داند و موضوع «تأثیر» را بیش از معنا می پروراند. از آنجا که «تأثیر مستلزم تغییر قابل مشاهده و سنجش در گیرنده است که عناصر قابل شناساییِ فرایند سبب آن شده باشند.» تغییرِ یکی از این عناصر تأثیر را تغییر خواهد داد که می توان رمزگذار یا پیام و یا مجرا را تغییر داد و هر یک از این تغییرات سبب تغییر متناسب تأثیر می شوند.»[۶۱]
تبیین نظریه سیستم دعوت در قرآن کریم
تعاریف و مفاهیم
مفهوم دعوت
دعوت از ریشۀ (د ع و) بر وزن (فَعَلَ) به معنای خواندن است. در المفردات راغب آمده است: «دعا مثل نداء است مگر آنکه نداء گاهى فقط خواندن است بدون ذکر اسم ولى دعا بیشتر با ذکر اسم می شود مثل: اى زید و در باب نون گفته: نداء بلند کردن صدا و اظهار آن است و گاهى به مجرد صدا اطلاق می شود.»[۶۲]
همچنین: «دعاء به معنى خواندن و حاجت خواستن و استمداد است و گاهى مطلق خواندن از آن منظور است و گاهى مراد همان درخواست و استمداد است.»[۶۳]
«کلمه دعوت به معناى معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوى چیزى که آن شخص دعوت شده است که هم شامل دعوت کردن به وسیله لفظ مى‏شود و هم شامل آنجایى که کسى را با اشاره و یا نامه دعوت کنند.»[۶۴]
پس دعوت به معنای فراخواندن شخص به سوى امری است.
در فرهنگ قرآن واژه‏هایی مانند: «دعوت، اعلام، ارشاد، انذار، تبشیر، تبلیغ، امر به‏ معروف و نهى از منکر، نصح، حکمت، موعظه، مجادله و…»، هر یک بار معنایی ویژه‏اى در بردارد.
الف) دعوت: «کلمه دعوت به معناى معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوى چیزى که آن شخص دعوت شده است که هم شامل دعوت کردن به وسیله لفظ مى‏شود و هم شامل آنجایى که کسى را با اشاره و یا نامه دعوت کنند.»[۶۵]
ب) اعلام: «کلمه «أعلام» جمع «علم» است که به معناى علامت است.»[۶۶]
ت) ارشاد: «کلمه «رشد» که هم با ضمه «راء» و هم با ضمه «راء و شین» خوانده مى‏شود به معناى رسیدن به واقع مطلب و حقیقت امر و وسط طریق است و معلوم است که رسیدن به واقع امر، منوط بر این است که راه راست و وسط طریق را پیدا کرده باشد، پس رسیدن به راه، یکى از مصادیق وجه الامر است.»[۶۷]
پ) انذار: «هدایت، قضایى است حتمى، و به همین جهت منذر حقیقى خداى تعالى است، هر چند که با زبان رسول خدا (ص) انجام شود.»[۶۸]
ر) تبشیر: «نداى بشرى (مژده) مانند نداى به «اسف» و «ویل» و نظایر آن در جایى به کار مى‏رود که بخواهند بفهمانند که حادثه خیر و یا شر حاضر و هویدا است.»[۶۹] همچنین «کلمه «بشارت» و «بشرى» به معناى هر خیرى است که تو را خوشحال کند.»[۷۰]
ز) تبلیغ: کلمه «بلاغ»- به طورى که راغب گفته ماده (بلغ)- به معناى تبلیغ است.»[۷۱] همچنین «کلمه «بلاغ» به معناى تبلیغ است و مراد از آن تبلیغ رسالت است.»[۷۲]
د) امر به معروف و نهی از منکر: «راغب در مفردات گفته است: معناى منکر، آن کارى است که مردم در جامعه خود آن را نشناسند، یعنى در جامعه متروک باشد، حال یا به خاطر زشتیش و یا به خاطر اینکه جرم و گناه است، مانند عمل مواقعه و یا کشف عورت در انظار مردم، آن هم در جوامع اسلامى.»[۷۳]
ذ) نصح: «راغب در مفردات گفته: کلمه «نصح» به معناى به کار بردن نهایت درجه قدرت خود در عمل و یا سخنى است که در آن عمل و یا سخن مصلحتى براى صاحبش باشد.»[۷۴]
ط) حکمت: «معنى حکمت به طورى که در مفردات (مفردات راغب، ماده «حکم») آمده به معناى اصابت حقّ و رسیدن به آن به وسیلۀ علم و عقل است.»[۷۵]

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است