پایان نامه ارشد رایگان درمورد اشتغال زنان، خارج از خانه، افراد فعال، زنان شاغل

طولانی و به چندین هزاره قبل بر می گردد. ایران در حال حاضر با جمعیتی نزدیک به 75 میلیون نفر شانزدهمین کشور پر جمعیت جهان است. تعداد جمعیت ایران در سال 1335نزدیک به 19میلیون نفر بود و با توجه به رقم فعلی جمعیت می توان گفت تعداد جمعیت ایران در نیم قرن اخیر چهار برابر شده و به عبارت دیگر در این مدت جمعیت کشور هر 25 سال یک بار دو برابر شده است. چنین روندی نشان از رشد شتابان و بی سابقه جمعیت در ایران در نیم قرن اخیر دارد. با توجه به نوساناتی که میزان رشد جمعیت در دهه های متوالی داشته است تحلیل خود از ابعاد مختلف این بررسی را بر فواصل ده ساله سرشماریهای عمومی کشور متمرکز می نماییم.

2-6-1 تعداد و رشد جمعیت:
در جدول شماره 2-3 تعداد و میزان رشد سالانه جمعیت در سرشماریهای انجام شده کشور منعکس شده است.
جمعیت( میلیون نفر)

میزان رشد سالانه(درصد)

1335
1345
1355
1365
1375
1385

45-1335
55-1345
65-1355
75-1365
85-1375
9/18
7/25
7/33
4/49
60
70

1/3
7/2
9/3
2
6/1
جدول شماره 2-3. تعداد و میزان رشد سالانه جمعیت ایران، 1335 تا 1385
منابع: مرکز آمار ایران، نشریات سرشماریهای کل کشور (1335تا 85 13)

همانطوریکه قبلا نیز اشاره شد روند تغییر و تحولات اخیر جمعیت در ایران خاص و استثنایی بوده است. از نقطه نظر تاریخی تا اوایل قرن چهاردهم هجری شمسی همواره رشد جمعیت در ایران بطئی و ناچیز بود، چنین رشدی برآیند سطح بالایی از باروری و مرگ ومیر، دو مولفه تشکیل دهنده رشد طبیعی جمعیت، تا آن زمان بوده است. با کاهش اساسی و مستمر مرگ و میر از دهه 1320 به بعد آهنگ رشد جمعیت در ایران شتاب بی سابقه ای گرفت که این رشد شتابان به خوبی در ارقام مربوط به میزان رشد سالانه جمعیت برای سالهای 1335 تا 1365 در جدول شماره 2-3 منعکس است. میانگین رشد سالانه جمعیت ایران طی سی ساله 1335 تا 1365 به سه درصد بالغ می شود که چنین حد بالایی از آهنگ رشد از نظر تاریخی بی سابقه و استثنایی بوده است. به دنبال کاهش اساسی و مستمر مرگ ومیر و شتاب رشد جمعیت، و در واقع در پاسخ به به چنین روندی، از اواسط دهه 1360 اتفاق جمعیت شناختی مهم دیگری در ایران رخ داد و آن کاهش اساسی و مستمر رادو ولد و باروری و در نتیجه تعدیل میزان رشد سالانه جمعیت بود. بر اساس ارقام منعکس در جدول2-3 به خوبی می توان روند رو به کاهش میزان رشد سالانه جمعیت را از سال 1365 به بعد استنباط کرد. با توجه به آنچه گفته شد می توان نتیجه گرفت که ایران در 70 سال اخیر مراحل انتقال جمعیتی را یکی پس ازدیگری پشت سر گذاشته است30. یکی از پیامدهای کاهش اساسی و مستمر زاد و ولد و باروری تغییر بنیادی در ساختار و هرم سنی جمعیت است که پرداختن به آن مطلب بعدی این فصل را تشکیل می دهد.

2-6-2 ساختار سنی جمعیت:
از نقطه نظر تاریخی به جرات می توان گفت که که هرم سنی جمعیت ایران تا سال 1365 همواره دارای قاعده ای پهن و گسترده و شکل واقعی یک هرم را داشته است. چنین ساختار سنی از جمعیت که بیش از 40 درصد از آن در سنین کمتر از 15 سال قرار می گیرد را در عرف جمعیت شناسی ” جمعیت جوان” عنوان می کنند. با کاهش اساسی و مستمر زادو ولد و باروری در ایران، که از اواسط دهه 1360 شروع شد، هرم سنی جمعیت کشور دست خوش تغییر بنیادی شده و شکل تاریخی خود را از دست داده است. هرم سنی جمعیت ایران در سال 1375 و به خصوص 1385 به وضوح نشان از تغییر بنیادی دارد بطوریکه قاعده پهن و گسترده آن جمع شده و گستردگی به تدریج به سنین بالاتر منتقل شده است. نمودار شماره 2-2 هرم سنی جمعیت ایران را در دو مقطع زمانی 1365 و 1385 نشان می دهد.

نمودار2-2. هرم سنی جمعیت ایران بر اساس سرشماری 1365 و 1385
تاثیر کاهش سریع زاد و ولد و باروری بر ساختار سنی جمعیت در دو دهه اخیر را به وضوح می توان از تفاوتی که در نسبت درصد جمعیت در قاعده این دو هرم سنی حاصل شده است استنباط کرد. شایان ذکر است که با کاهش اساسی و مستمر باروری جمعیت بتدریج از جوانی خارج شده و پس از طی دوره انتقال ساختار سنی (که این دوره از زمان شروع کاهش باروری نزدیک به نیم قرن طول می کشد) تبدیل به جمعیت سالخورده می شود، در وضعیت جمعیت سالخورده هرم سنی بیشتر شکل یک استوانه را به خود می گیرد. بدین ترتیب کشور ایران در حال حاضر در مرحله انتقال ساختار سنی قرار دارد و مالاً در دهه سوم قرن پانزدهم هجری شمسی کاملاً شکل یک جمعیت سالخورده را پیدا خواهد کرد.

2-7 تحولات اشتغال و بیکاری در طی سالهای 85-1335
اشتغال و بیکاری، از جمله موضوع های اساسی جمعیت هرکشوری است، به گونه ای که افزایش اشتغال و کاهش بیکاری، به عنوان یکی از شاخص های توسعه یافتگی جوامع تلقی می شود. در این قسمت تحولات عددی و درصدی جمعیت دهساله و بالاتر، جمعیت فعال، شاغل و بیکار در سرشماریهای انجام شده در کشور مورد بررسی قرار می گیرد.
جمعیت دهساله و بالاتر کشور از 7/12 میلیون نفر در سال 1335 به 5/59 میلیون نفر(تقریباً 5 برابر) در سال 1385 رسیده است. در دوره 45-1335 رشد جمعیت دهساله به بالا از رشد کل جمعیت کمتر بوده است ( 6/2 درصد در مقابل 8/2درصد)، در دوره 55-1345 بر عکس دوره قبلی رشد جمعیت دهساله و بالاتر از رشد کل جمعیت بیشتر بوده است (2/3 درصد در مقابل 7/2 درصد) که این افزایش به دلیل اجرای برنامه تنظیم خانواده و کاهش اندک موالید بوده است. در دوره 65-1355 به دلیل روند رو به افزایش میزان موالید رشد جمعیت دهساله به بالا از رشد کل جمعیت کمتر ب
وده است(6/3 در مقابل 9/3). در دوره 75-1365 به علت کاهش زیاد میزان موالید و همچنین ورود موالید دوره قبل به سنین بالای ده سال، جمعیت دهساله و بالاتر رشد به مراتب بیشتری از رشد کل جمعیت داشته است (3/3 در مقابل 9/1). و در نهایت در دوره 85-1375 نیز به دلیل ادامه روند کاهشی میزان موالید رشد جمعیت دهساله و بالاتر بیشتر از رشد کل جمعیت بوده است ( 6/1 درصد در مقابل 7/2 درصد). با توجه به برآورد انجام شده بنظر می رسد در دوره 1404-1385 بالاترین تعداد جمعیت دهساله و بالاتر و به تبع آن نیز بالاترین تعداد جمعیت فعال را خواهیم داشت، بطوریکه جمعیت دهساله و بالاتر کشور و جمعیت فعال در سال 1404 به ترتیب برابر با 77 و 31 میلیون نفر خواهد شد.
جمعیت فعال کشور (شاغل و بیکار در جستجوی کار) از 6 میلیون نفر در سال 1335 به 5/23 میلیون نفر در سال 1385 رسیده است. در فواصل تمام سرشماریهای انجام گرفته به جز فاصله سرشماری1365 تا 1375 میزان رشد سالانه جمعیت فعال روند افزایشی داشته است، بگونه ای که در جدول شماره 2-4 ملاحظه می شود این میزان رشد از 2/2 درصد در دوره 45-1335 به 9/3 درصد در دوره 85-1375 رسیده است. در طول دوره 85-1375 میزان رشد جمعیت فعال از رشد کل جمعیت و جمعیت دهساله و بالاتر بیشتر بوده است، به عبارت دیگر در طول این دوره همراه با افزایش قابل ملاحظه جمعیت دهساله و بالاتر و تقاضای کار از طرف تعدادی از آنها سهم شاغلین و بیکاران نیز افزایش یافته است. همانگونه که گفته شد افزایش جمعیت دهساله و بالاتر در طی دوره 85-1375 باعث افزایش سهم شاغلین و بیکاران نیز در طی این دوره گردیده است، بطوری که جمعیت شاغلین کشور از 9/5 میلیون نفر در سال 1335 به 4/20 میلیون نفر در سال 1385 رسیده است. بالاترین میزان رشد جمعیت شاغلین مربوط به دوره 85-1375 است(5/3 درصد رشد سالانه). جمعیت بیکار کشور نیز از 1 میلیون نفر در سال 1335 به 3 میلیون نفر در سال 1385 رسیده است. بالاترین میزان رشد جمعیت بیکار در ایران (5/7 درصد) مربوط به دوره 85-1375 است. افزایش روز افزون جمعیت ده سال به بالا، توسعه آموزش عالی و تقاضای رو به ازدیاد زنان برای کار خارج از خانه را می توان مهمترین عوامل توسعه و افزایش بیکاری در کشور دانست (کاظمی پور،1382).

جدول2-4. تعداد و میزان رشد سالانه جمعیت دهساله به بالا، جمعیت فعال، شاغل
و بیکار طی سالهای 85-1335
انواع جمعیت

جمعیت (میلیون نفر)

میزان رشد سالانه (درصد)

1335
1345
1355
1365
1375
1385

45-1335
55-1345
65-1355
75-1365
85-1375
جمعیت دهساله به بالا
7/12
5/16
23
8/32
4/45
5/59

6/2
3/3
6/3
3/3
7/2
جمعیت فعال
6
5/7
8/9
8/12
16
5/23

2/2
6/2
7/2
2/2
9/3
جمعیت شاغل
9/5
8/6
8/8
11
5/14
4/20

5/1
5/2
2/2
8/2
5/3
جمعیت بیکار
1
7/0
1
8/1
5/1
3

4/16
2/3
2/6
2-
5/7
منابع: مرکز آمار ایران، نشریات سرشماریهای کل کشور (1335تا 85 13)

2-7-1 تحولات میزان های عمومی و ویژه فعالیت و بار تکفل:
میزان عمومی فعالیت نشان دهنده تعداد افراد فعال از نظر اقتصادی به ازای هر 100 نفر جمعیت می باشد. این میزان از 32 درصد در سال 1335 به 3/33 درصد در سال 1385 رسیده است. قابل ذکر است مخرج کسر این میزان کل جمعیت است که تحت تاثیر ساختمان سنی جمعیت قرار می گیرد و به همین علت بهتر است جهت انجام مقایسه از میزان ویژه فعالیت اقتصادی که مخرج کسر آن جمعیت ده ساله به بالا است استفاده شود. میزان ویژه فعالیت اقتصادی در ایران از 5/47 درصد در سال 1335 به 4/39 درصد در سال 1385 رسیده است. به عبارت دیگر این میزان نشان دهنده این است که در سال 1335 از هر 100 نفر جمعیت 10 ساله و بالاتر در ایران 5/47 نفر از نظر اقتصادی فعال(شاغل یا بیکار در جستجوی کار) بوده اند. که این رقم به 4/39 نفر در سال 1385 رسیده است. همانطوریکه در جدول شماره4 منعکس است سهم جمعیت فعال از جمعیت ده ساله و بیشتر در سایر سرشماریها (1345، 1355، 1365 و 1375) به ترتیب 2/45، 5/42، 39 و 3/35 درصد بوده‌ است که روندی رو به کاهش تا سال 1375 است. در فاصله سالهای 1375 تا 1385 این شاخص روندی رو به افزایش داشته است.
شاخص دیگری که در این قسمت مورد بررسی قرار می گیرد بار تکفل است. این شاخص از تقسم جمعیت غیر فعال بر جمعیت فعال بدست می آید و نشان دهنده این است که هر نفر فعال می بایست غیر از خود چند نفر دیگر را از نظر اقتصادی تامین کند. این شاخص از 2/2 در سال 1335 به 4/2 در سال 1385 رسیده است. به عبارت دیگر در سال 1385 هر فرد شاغل علاوه بر خودش می بایست 4/2 نفر دیگر را از نظر اقتصادی تامین کند. بالاترین میزان این شاخص مربوط به سال 1365 (4 نفر) و پایین ترین میزان این شاخص مربوط به سال 1335 (2/2 نفر) است.

جدول 2-5 . میزان عمومی و ویژه فعالیت و بار تکفل، 85-1335
موارد
1335
1345
1355
1365
1375
1385
میزان عمومی فعالیت?31
32
2/30
29
9/25
7/26
3/33
میزان ویژه فعالیت اقتصادی??32
5/47
9/45
5/42
39
3/35
4/39
بار تکفل33???
2/2
6/2
8/2
4
1/3
4/2
منابع: مرکز آمار ایران، نشریات سرشماریهای کل کشور (1335تا 85 13)
? جمعیت فعال تقسیم بر کل جمعیت
?? جمعیت فعال تقسیم بر جمعیت ده سال به بالا
??? جمعیت غیر فعال تقسیم بر جمعیت فعال

2-7-2 تحولات میزان فعالیت، اشتغال و بیکاری به تفکیک جنس:
نسبت جمعیت فعال از جمعیت ده سال و بالاتر به تفکیک جنس در سالهای 85-1335 در جدول2-6 محاسبه شده است. نسبت درصد فعالیت مردان ده ساله و بالاتر فعال از 9/83 در سال 1335 بتدریج کا
هش یافته و این روند کاهشی تا سال 1375 که به 7/60 رسیده ادامه یافته است. از سال 1375 تا سال 1385 این نسبت اندکی افزایش یافته و به 6/65 درصد رسیده است. نسبت درصد زنان فعال از سال 1335 تا 1355 روند افزایشی داشته است و در سال 1365 کاهش یافته است و سپس از سال 1365 تا 1385 دوباره روند افزایشی داشته است و در سال 1385 به 4/12 درصد رسیده است. بطور کلی می توان گفت بیش از دو سوم از مردان و 13 درصد از زنان ده ساله به بالا در ایران فعال و بقیه غیر فعال می باشند.
جدول 2-6. توزیع درصد جمعیت ده سال به بالا بر حسب وضع فعالیت به تفکیک جنس در سالهای 85-1335
جنس
1335
1345
1355
1365
1375
1385
مرد
فعال
9/83
77
7/70
3/68
7/60
6/65
زن
فعال
2/9
5/12
9/12
1/8
3/10
4/12
کل
فعال
4/45
8/45
6/42
39
3/35
4/39

منبع: مرکز آمار ایران، نشریات سرشماریهای کل کشور (1335تا 85 13)
جدول شماره 2-7 میزان های اشتغال و بیکاری را به تفکیک جنس و بر اساس سرشماریهای 85-1335 نشان می دهد. در طول این سالها 85 تا بیش از 97 درصد جمعیت فعال، شاغل و بقیه بیکار در جستجوی کار بوده اند. بالاترین میزان اشتغال مربوط به سال 1335 با 3/97 درصد و کمترین میزان اشتغال مربوط به سال 1365 با 8/85 درصد بوده است. قابل ذکر است که میزان اشتغال در سال 1385 برابر با 2/87 بوده است(2/89 درصد مردان در مقابل 6/86 درصد از زنان شاغل بوده اند). میزان بیکاری از 6/2 درصد در سال 1335 به 2/14 درصد در سال 1365 رسیده است که همواره روند صعودی داشته است و در سال 1375 به 9 درصد کاهش پیدا کرده که در سال 1385 به 7/12 درصد افزایش پیدا کرده است. نسبت زیادی از این افزایش به زنان بیکار در جستجوی کار مربوط می شود که از 3/13 درصد در سال 1375 به 3/23 درصد در سال 1385 رسیده است (10 رقم افزایش در طول 10 سال). بالاترین میزان اشتغال مردان مربوط به سال 1335 با 97 درصد بوده و پایین ترین میزان اشتغال مردان مربوط به سال 1365 با 87 درصد بوده است. میزان اشتغال مردان در سال 1385، 2/89 درصد بوده است. از طرفی میزان اشتغال زنان از 6/99 درصد در سال 1335 تا 6/74 در سال 1365 متغیر بوده است. میزان اشتغال زنان در سال 1385 برابر با 6/76 درصد و بیش از ده رقم پایین تر از میزان اشتغال مردان بوده است.

جدول 2-7. میزان های اشتغال و بیکاری به تفکیک جنس، طی سالهای 85-1335
موارد

1335
1345
1355
1365
1375
1385

میزان اشتغال
کل
3/97
4/90
8/89
8/85
9/90
2/87

مرد
97
3/90
9/90
87
5/91
2/89

زن
6/99
91
6/83
6/74
7/88
6/76
میزان بیکاری
کل
6/2
6/9
2/10
2/14
9
7/12

مرد
8/2
6/9
1/9
9/12
5/8
8/10

زن
4/0
1/8
4/16
4/25
3/13
3/23
منابع: مرکز آمار ایران، نشریات سرشماریهای کل کشور (1335تا 85 13)

نمودار شماره 2-3 میزان ویژه فعالیت اقتصادی را به تفکیک سن و جنس نشان می دهد. این نمودار بخوبی تفاوت فعالیت ویژه

دیدگاهتان را بنویسید