پایان نامه ارشد درمورد نقاط شهری، توزیع فضایی، استان مازندران، مهاجرت روستایی

شهری
۱۱۹۴۲۳۳
۱۵۶۸۹۴۹
۱۶۸۲۱۵۲
۷۷/۲
۴/۱
۲۶/۲
نقاط روستایی
۱۴۰۷۷۷۵
۱۳۲۴۱۳۸
۱۳۹۱۷۹۱
۶۱/۰-
۰۱/۱
۰۷/۰-
کل
۲۶۰۲۰۰۸
۲۸۹۳۰۸۷
۳۰۷۳۹۴۳
۰۷/۱
۲۲/۱
۱۱/۱
منبع: سرشماری نفوس و مسکن سالهای۱۳۷۵ تا۱۳۹۰.
براساس سرشماری سال ۱۳۹۰، این استان با دارا بودن سهم ۱/۴ درصدی از جمعیت کشور جزء استان‌های نسبتاً پرجمعیت کشور محسوب می‌شود. ۶/۱۹ درصد جمعیت استان در گروه سنی صفر تا ۱۴ سال، ۷/۷۳ درصد جمعیت استان در گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال و ۷/۶ درصد جمعیت استان در گروه سنی بیش از ۶۵ سال قرار دارند.
ضریب شهرنشینی در سال ۱۳۹۰ حدود ۷/۵۴ درصد بوده که در مقایسه با سال ۱۳۷۵ (۶/۴۸ درصد) افزایش داشته است جدول(۴-۴). تبدیل برخی نقاط روستایی به نقاط شهری و نیز پیوستن نقاط روستایی حاشیه شهرها به مناطق شهری از جمله مهم‌ترین این امر می‌باشد. همچنین محدودیت امکانات شغلی در فعالیت‌های غیرکشاورزی، تقسیم اراضی کشاورزی به مساحت‌های کوچکتر و تورم نیروی کار در این بخش موجب شده فعالیت کشاورزی به‌تدریج از صرفه اقتصادی لازم برخوردار نباشد. از طرف دیگر جاذبه‌های شهری و سطوح بالای درآمدی در مقایسه با سطوح درآمدی پایین در روستاها و همچنین تمایل به تحصیل قشر جوان روستایی در دانشگاه‌ها و عدم ‌بازگشت تحصیلکرده‌ها به روستا به ‌امید کسب درآمد بیشتر در شهرها، موجبات افزایش مهاجرت روستاییان به شهرها را فراهم ساخته است.
جدول(۴-۴): شاخص‌های جمعیتی استان مازندران
سال
ضریب شهرنشینی (درصد)
ضریب روستا نشینی
تراکم نسبی جمعیت(نفر در کیلومتر مربع)
۱۳۷۵
۶/۴۸
۴/۵۱
۵/۱۰۹
۱۳۸۵
۳/۵۴
۷/۴۵
۷/۱۲۱
۱۳۹۰
۷/۵۴
۳/۴۵
۴/۱۲۹
منبع: همان.
۴-۳- تحلیل نظام شهری استان و جایگاه شهرهای کوچک استان
۴-۳-۱- تحلیل پراکندگی جمعیت شهری استان بر حسب اندازه گروه های جمعیتی
جهت شناخت اندازه گروههای جمعیتی، در یک تقسیم بندی شهرهای استان را می توان به ۷ گروه جمعیتی ذیل تقسیم نمود:
گروه اول : سکونتگاههای شهری با جمعیت کمتر از ۵ هزار نفر
گروه دوم : سکونتگاههای شهری با جمعیت بین ۵ هزار نفر تا ۱۰ هزار نفر
گروه سوم : سکونتگاههای شهری با جمعیت بین ۱۰ هزار نفر تا ۲۵ هزار نفر
گروه چهارم : سکونتگاههای شهری با جمعیت بین ۲۵ هزار نفر تا ۵۰ هزار نفر
گروه پنجم : سکونتگاههای شهری با جمعیت بین ۵۰ هزار نفر تا ۱۰۰ هزار نفر
گروه ششم: سکونتگاههای شهری با جمعیت بین ۱۰۰ هزار نفر تا ۲۵۰ هزار نفر
گروه : سکونتگاههای شهری با جمعیت بیشتر از ۲۵۰,۰۰۰ نفر
۱) شهرهای گروه اول (کمتر از ۱۰ هزار نفر)
بر اساس آخرین سرشماری انجام شده ۱۳ شهر استان مازندران در این گروه جمعیتی قرار داشته که کمتر از ۵,۰۰۰ نفر جمعیت دارند. کله بست پرجمعیت ترین شهر این گروه با جمعیتی معادل ۴۰۹۷ نفر و کم جمعیت ترین آن گزنگ با جمعیتی معادل ۲۰۰ نفر می باشد. جدول(۴-۵)
همانگونه که نقشه شماره(۴-۴) نشان می دهد، از لحاظ موقعیت جغرافیایی، شهرهای مذکور بیشتر در جبهه میانی استان و از شمال تا جنوب پراکنده شده اند. شهر کوهی خیل از شهرستان جویبار، شمالی ترین شهر و شهر رینه از شهرستان آمل، جنوبی ترین شهر این گروه می باشند. به لحاظ توزیع فضایی نیمی از نقاط شهری مذکور در ارتفاعات و مابقی در جلگه و ساحل قرار دارند. تعداد قابل ملاحظه ای از این شهر ها جدیدالتاسیس می باشند. متوسط جمعیت شهرهای گروه اول ۱,۵۱۹ نفر می باشد. این گروه حدود ۲۷ درصد نقاط شهری استان را تشکیل می دهند که با جمعیتی معادل ۱۹۷۵۶ نفر تنها ۴/۱ درصد از جمعیت شهری استان را در خود جای داده است.
به نظر می رسد این گروه از شهرها هم به لحاظ جمعیتی و هم به لحاظ عمکرد خدماتی و اقتصادی شهرهای با ماهیت روستایی می باشند که به دلایل سیاسی- اداری به شهر تبدیل شده اند و عموماً از سطح پایداری ضعیفی برخوردارند.
جدول(۴-۵): رتبه و جمعیت شهرهای گروه اول
نام شهر
جمعیت
شهرستان
رتبه
گزنک
۲۰۰
آمل
۱۲
فریم
۲۷۲
ساری
۱۱
زرگرمحله
۴۲۳
بابل
۱۰
مرزیکلا
۵۵۵
بابل
۹
رینه
۷۸۲
آمل
۸
آلاشت
۸۷۴
سوادکوه
۷
دابودشت
۱۱۶۹
آمل
۶
کوهی خیل
۲۰۶۱
جویبار
۵
کیاسر
۲۸۳۷
ساری
۴
بلده
۲۸۰۶
نور
۳
گلوگاه
۲۶۴۳
بابل
۲
کله بست
۴۰۹۷
بابلسر
۱
شکل ۴-۴: نقشه گروه بندی جمعیتی نقاط شهری کمتر از۵۰۰۰ نفر استان
۲) شهرهای گروه دوم(۵۰۰۰ تا۱۰۰۰۰نفر)
۱۶ شهر از شهرهای استان بین ۵ تا ۱۰ هزار نفر جمعیت دارند و بیشترین جمعیت این گروه مربوط به شهر چمستان با جمعیتی برابر۹۱۲۲ نفر و کمترین آن به شهر خوشرودپی با جمعیتی معادل ۵۴۴۰ نفراختصاص یافته است. متوسط جمعیت نقاط شهری گروه دوم ۷۴۲۱ نفر می باشد. این گروه با جمعیتی معادل ۱۱۱۳۲۴ نفر، ۸/۵ درصد از جمعیت شهری استان را در خود جای داده است. جدول(۴-۶) به لحاظ توزیع فضایی شهرهای این گروه بیشتر در جلگه و ساحل و بعضاً در دره ها استقرار یافته اند. برخی از این شهرها مانند سورک، سرخرود جدید التاسیس و برخی دیگر مانند نشتارود، رویان، پل سفید و… با سابقه تاریخی قابل توجه می باشند. از لحاظ پراکنش جغرافیایی، شهرهای مذکور بیشتر در نیمه شمالی و درمجاورت با نوار ساحلی استان استقرار یافته اند نقشه شماره (۴-۵).
جدول(۴-۶): رتبه و جمعیت شهرهای گروه دوم
نام شهر
جمعیت
شهرستان
رتبه
خوش رودپی
۵۴۴۰
بابل
۱۶
نشتارود
۵۵۰۰
تنکابن
۱۵
مرزن آباد
۵۷۸۱
چالوس
۱۴
سرخرود
۵۹۲۱
محمودآباد
۱۳
کلارآباد
۵۹۲۶
تنکابن
۱۲
ایزدشهر
۶۷۶۹
نور
۱۱
گتاب
۶۹۹۹
بابل
۱۰
رویان
۷۱۰۲
نور
۹
بهنمیر
۷۴۱۰
بابلسر
۸
کیاکلا
۷۶۹۱
سیمرغ
۷
پل سفید
۷۷۰۸
سوادکوه
۶
شیرگاه
۸۱۲۹
سوادکوه
۵
سلمان شهر
۸۶۵۴
تنکابن
۴
سورک
۸۹۳۰
ساری
۳
خرم آباد
۹۱۱۴
تنکابن
۲
چمستان
۹۷۵۰
نور
۱
شکل ۴-۵: نقشه گروه بندی جمعیتی نقاط شهری ۵.۰۰۰ تا۱۰.۰۰۰ نفر استان
۳) شهرهای گروه سوم(۱۰,۰۰۰ تا ۲۵,۰۰۰ نفر)
در میان شهرهای استان مازندران ۹ شهر دارای جمعیتی بین ۱۰ تا ۲۵ هزار نفر می باشند. پرجمعیت ترین شهر این گروه نور و کم جمعیت ترین آن خلیل شهر است که به ترتیب جمعیتی برابر ۲۲۹۷۸و ۱۰۱۴۰نفر را به خود اختصاص داده اند. این گروه با جمعیتی برابر ۱۳۳۳۱۱ نفر، ۸/۷ درصد از جمعیت شهری استان را در خود جای داده و متوسط جمعیت در آن برابر ۱۴۸۱۲ نفر می باشد. (جدول۴-۷)
از لحاظ مکان گزینی جغرافیایی، ۴ شهر نور، عباس آباد، شیرود و کتالم و سادات شهر، و در نوار ساحلی و در قسمت غرب استان استقرار یافته اند که اکثر این شهرها دارای سابقه تاریخی قابل توجهی می باشند. شهرهای، خلیل شهر و رستم کلا در قسمت های شرقی استان جای گرفته اند. جنوبی ترین شهر این گروه زیراب از شهرستان سوادکوه می باشد. شهرهای مذکور بیشتر در ساحل و جلگه و بعضاً در دره استقرار یافته اند.نقشه شماره(۴-۶)
جدول(۴-۷): رتبه و جمعیت شهرهای گروه سوم
نام شهر
جمعیت
شهرستان
رتبه
خلیل شهر
۱۰۱۴۰
بهشهر
۹
شیرود
۱۰۴۲۹
تنکابن
۸
رستمکلا
۱۷۳۴۹
بهشهر
۷
عباس آباد
۱۱۵۹۹
تنکابن
۶
کلاردشت
۱۲۳۴۶
چالوس
۵
زیرآب
۱۵۶۷۹
سوادکوه
۴
کتالم و سادات شهر
۱۸۹۶۲
رامسر
۳
گلوگاه
۱۹۶۲۵
بهشهر
۲
نور
۲۲۹۷۸
نور
۱
شکل ۴-۶: نقشه گروه بندی جمعیتی نقاط شهری ۱۰.۰۰۰ تا۲۵.۰۰۰ نفر استان
۴) شهرهای گروه چهارم( ۲۵,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ نفر)
تعداد ۸ شهر از شهرهای مازندران در این گروه جمعیتی قرار دارند. پرجمعیت ترین شهر این گروه چالوس و کم جمعیت ترین آن امیر کلا(بابل) است که به ترتیب جمعیتی معادل ۴۷۸۸۱ و ۲۸۰۸۶ نفر را به خود اختصاص داده اند. متوسط جمعیت شهرهای گروه چهارم، ۳۶۷۵۷ نفر می باشد. شهرهای این گروه با جمعیتی برابر ۲۹۴۰۶۲ نفر، ۴/۱۷ درصد از جمعیت شهرنشین استان را در خود جای داده اند. جدول(۴-۸)
از لحاظ موقعیت جغرافیایی و توزیع فضایی، اکثر شهرهای مذکور بیشتر در نیمه شمال و شمال غربی استان استقرار یافته اند. شهرهای رامسر، تنکابن، محمودآباد و فریدونکنار که همگی دارای سابقه تاریخی به لحاظ شهرنشینی می باشند در حاشیه ساحل قرار دارند. امیرکلا، جنوبی ترین شهر این گروه می باشد نقشه شماره(۴-۷).
جدول(۴-۸): رتبه و جمعیت شهرهای گروه چهارم
نام شهر
جمعیت
شهرستان
رتبه
امیر کلا
۲۸۰۸۶
بابل
۸
جویبار
۲۹۱۲۲
جویبار
۷
محمودآباد
۳۱۷۷۱
محمودآباد
۶
رامسر
۳۲۲۹۴
رامسر
۵
فریدونکنار
۳۶۱۹۲
فریدونکنار
۴
نوشهر
۴۳۳۷۸
نوشهر
۳
تنکابن
۴۵۳۳۸
تنکابن
۲
چالوس
۴۷۸۸۱
چالوس
۱
شکل ۴-۷: نقشه گروه بندی جمعیتی نقاط شهری ۲۵.۰۰۰ تا ۵۰.۰۰۰ نفر استان
۵) شهرهای گروه پنجم( ۵۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ نفر)
سه شهر از شهرهای استان مازندران در گروه پنجم جای گرفته اند. پرجمعیت ترین شهر این گروه بهشهر با جمعیتی برابر ۸۹۲۵۱ نفر و کم جمعیت ترین آن بابلسر با جمعیتی معادل ۵۰۴۷۷ نفر می باشد. متوسط جمعیت شهرهای گروه پنجم ۶۳۴۶۹ نفر است و این گروه با جمعیتی معادل ۱۹۰۴۰۸ نفر ۳/۱۱ درصد از جمعیت شهرنشین استان را در خود جای داده است. جدول(۴-۹)
از لحاظ توزیع فضایی شهرهای مذکور بیشتر در نواحی جلگه ای و ساحلی قرار دارند. هر سه شهر فوق الذکر (بهشهر، نکا و بابلسر) در نیمه شمال و شمال شرقی استان واقع شده اند و نیمه جنوبی خالی از شهرهای گروه پنجم می باشد. نقشه شماره(۴-۸)
جدول(۴-۹): رتبه و جمعیت شهرهای گروه پنجم
نام شهر
جمعیت
شهرستان
رتبه
بابلسر
۵۰۴۷۷
بابلسر
۳
نکا
۵۰۱۴۰
نکا
۲
بهشهر
۸۹۲۵۱
بهشهر
۱
شکل ۴-۸: نقشه گروه بندی جمعیتی نقاط شهری ۵۰.۰۰۰ تا۱۰۰.۰۰۰ نفر استان
۶) شهرهای گروه ششم( ۱۰۰,۰۰۰ تا ۲۵۰,۰۰۰ نفر)
شهرهای بابل، آمل و قائمشهر در گروه ششم جمعیتی استان قرار دارند که به ترتیب رتبه اول تا سوم گروه را به خود اختصاص داده اند. متوسط جمعیت شهرهای گروه ششم ۲۱۱۸۱۰ نفر می باشد .این شهرها با جمعیتی معادل ۶۳۵۴۳۲ نفر ۷/۳۷ درصد از جمعیت شهری استان را به خود اختصاص داده اند. جدول(۴-۱۰). از لحاظ پراکندگی جغرافیایی، ۳ شهر فوق الذکر در مرکز استان و متمایل به شمال استقرار یافته اند. نقشه شماره(۴-۹)
جدول(۴-۱۰): رتبه و جمعیت شهرهای گروه ششم
نام شهر
جمعیت
رتبه
قائم

دیدگاهتان را بنویسید