پایان نامه ارشد درمورد زیست محیطی، پایداری زیست محیطی، توسعه پایدار، توسعه پاید

ها به دست آمد:
Fp: ?xi÷ ?qi
در این فرمول: Fp معادل ارزش نهایی شاخص، ?xiبرابر مجموع ارزش هر شاخص مستخرج از پرسشنامه ها، ?qi برابرمجموع تعداد پرسشنامه های تکمیلی می باشد. عدد به دست آمده حاصل از این فرمول از صفر تا ۹ خواهد بود که صفر به معنای عدم ارزش و اعتبار و ۹ به معنی وجود بیشترین ارتباط شاخص با موضوع مورد بررسی است. در گام بعدی و پس از استاندارد سازی ارزشهای مربوط به هر شاخص، شاخص هایی که از بیشترین امتیاز برخوردارند، انتخاب می گردند. در این مطالعه، برحسب موضوع مورد مطالعه ارزش های نهایی شاخص های معرفی شده از نزدیکی بسیار زیادی برخوردار بوده و به همین دلیل فقط آن دسته از شاخص هایی انتخاب گردید که متوسط ارزش نهایی آن ها بالاتر از عدد ۷ باشد. بر این اساس، در مجموع و از بین تعداد ۱۵۹ شاخص معرفی شده به پرسش شوندگان، تعداد ۶۸ شاخص شامل ۱۶ نماگر در بعد محیطی، ۲۴ شاخص در بعد اجتماعی- فرهنگی، ۱۴ شاخص در بعد اقتصادی و ۱۴ شاخص نیز در بعد کالبدی- زیر ساختی انتخاب گردید. جدول ۳-۶ تعداد شاخص های منتخب را در مجموع و به تفکیک هر کدام از ابعاد نشان می دهد.
جدول (۳-۶): تعداد شاخص های منتخب در ارتباط با هر کدام از معیارها و ابعاد پایداری
ابعاد
تعداد مولفه
تعداد معیار
تعداد شاخص های معرفی شده به نخبگان
تعداد شاخص های منتخب
زیست محیطی
۳
۷
۳۵
۱۶
اجتماعی-فرهنگی
۵
۹
۵۰
۲۴
اقتصادی
۳
۷
۳۲
۱۴
کالبدی-زیرساختی
۲
۴
۴۲
۱۴
جمع
۱۳
۲۷
۱۵۹
۶۸
مأخذ :نگارندگان، ۱۳۹۳
یکی از مهم ترین گام ها در این فرایند، محاسبه ی دامنه‌ی اختلاف ارزش شاخص هاست که امکان تعیین اختلاف بین ارزش های داده شده توسط نخبگان را فراهم می نماید. به عبارتی دیگر، این مرحله، تعیین می کند که میزان اختلاف بالاترین امتیاز داده شده به یک شاخص با کمترین امتیاز چقدر است و برا ی محاسبه ی آن از روش زیر اقدام می گردد:
D: ?Maxxi – ?Minxi
در این فرمول D برابر دامنه اختلاف ارزش هر نماگر، ?Maxxiبرابر بالاترین ارزش نماگر i و ?Minxi برابر کمترین ارزش نماگر i است.
۳-۱۹-۷- گام هفتم: استخراج شاخص های نهایی برای سنجش و ارزیابی پایداری
الف- فهرست شاخص های زیست محیطی: موضوع پایداری زیست محیطی طی سه دهه پایانی قرن بیستم به طور ویژه ای مورد توجه بسیاری از افراد بخصوص محققین و دولتها بوده و از آنجایی که شهرها امروزه بعنوان مهمترین عوامل مؤثر بر پایداری زیست محیطی به شمار می روند تقاضا برای توسعه پایداری شهری و شهرهای پایدار مهمترین چالش فراروی بشریت در قرن بیستم و یکم است. از آنجا که هرگونه فعالیتی برای ارتقای کیفیت زندگی و توسعه انسانی در محیط زیست تحقق می یابد، لذا وضعیت محیط زیست و منابع آن از نظر پایداری یا ناپایداری بر فرآیند توسعه تأثیرگذار خواهد بود. بر این اساس، هر بحثی درباره توسعه بدون توجه به مفهوم پایداری زیست محیطی، ناتمام تلقی می شود. با این اوصاف اگر توسعه پایدار هدف نهایی ما به شمار رود و پایداری زیست محیطی شرط لازم برای تحقق توسعه پایدار باشد، در این صورت ما نیازمند ابزار و روش‌هایی هستیم تا به کمک آنها بتوانیم حرکت به سوی پایداری زیست محیطی را اندازه بگیریم (بریمانی،۱۲۷:۱۳۸۹ ). شاخص ها به عنوان واژه های دارای مفهوم ضمنی، وسیله ای هستند که ارزیابی پیشرفت های آینده را فراهم می آورند و از طرفی دیگر، مقصد و هدف را بیان می کنند(Patrick,2002: 5). شاخص ها معمولا ارزیابی عددی هستند که اطلاعات کلیدی در مورد سیستم های طبیعی، اجتماعی و اقتصادی را ارائه می دهند. آنها فراتر از داده های ساده روندها یا روابط علت و معلولی را نشان دهند. بر این اساس در ارتباط با موضوع مورد بحث در این مطالعه، فهرستی از شاخص های پایداری زیست محیطی تهیه و مورد ارزیابی قرار گرفت و در نهایت تعداد ۱۶ شاخص به شرح جدول ۳-۶ انتخاب شدند. متوسط ارزش نهایی شاخص های محیطی- اکولوژیک برابر۷.۴۷ امتیاز می باشد. دامنه ی اختلاف ارزش شاخص ها برابر ۲.۵ می
باشد که نشان از اختلاف حداقلی در ارتباط با توافق بر روی شاخص های پایداری زیست محیطی در شهرهای کوچک است.
جدول (۳-۷): فهرست شاخص های منتخب پایداری زیست محیطی شهرهای کوچک استان مازندران
ب- فهرست شاخص های اقتصادی: از دید بسیاری از محققان، توسعه ی پایدار حل چالش بین ابعاد اقتصادی و طبیعی است ( Atkinson, 1995: 5 Pearce and). بسیاری از مؤلفه های مرتبط با کیفیت زیست جوامع اعم از روستایی و شهری تحت تأثیر عوامل اقتصادی قرار دارند. یک سیستم اقتصادی پایدار باید ازعهده ی تأمین و تولید کالاها و خدمات در طی زمان برآید(هریس، ۱۳۸۳: ۴۳). هم پایداری اجتماعی و هم پایداری زیست محیطی به نظام فعالیت اقتصادی نیاز دارند که با آنها سازگار باشد و شبکه ی اکولوژیک و شبکه ی اجتماعی را تخریب نکنند. به طوری که انجمن کانادایی بهداشت عمومی بیان کرده است که توسعه ی انسانی و موفقیت های بالقوه ی انسان به شکلی از فعالیت های اقتصادی نیاز دارد که هم برای نسل حاضر و هم برای نسل های آینده از نظر اجتماعی و زیست محیطی پایدار باشد(Hancock,2001: 201).
بدون شک، ویژگی های اقتصادی شهرهای کوچک استان به صورت های مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر فرایندها و روندهای اقتصادی موجود در سطح استان قرار گرفته و متحول می شوند.
در این مطالعه، تعداد ۳۲ نماگر اقتصادی به پاسخ دهندگان برای ارزیابی معرفی شد و در نهایت تعداد ۱۴ شاخص برای ارزیابی پایداری اقتصادی شهرهای کوچک استان مازندران به شرح جدول زیر استخراج گردید. متوسط ارزش شاخص های اقتصادی برابر۶۹/۷ امتیاز می باشد و دامنه ی اختلاف ارزش شاخص ها نیز برابر ۳ می باشد که نشان از تقارب آراء نخبگان در ارتباط با شاخص های منتختب پایداری اقتصادی در شهرهای کوچک استان مازندران است.(جدول۳-۸)
جدول (۳-۸): فهرست شاخص های منتخب پایداری اقتصادی شهرهای کوچک استان مازندران
ابعاد
مولفه ها
معیارها
شاخصها
دامنه اختلاف ارزش های داده شده توسط خبرگان
مجموع
میانگین
حداقل
حداکثر
اقتصادی
عدالت اقتصادی
رفع فقر
نرخ اشتغال زنان
۶
۹
۲۶۷.۵
۸.۳۶
تعداد کارگاههای صنعتی به هر ۱۰۰۰۰نفر
۵
۹
۲۲۷.۸
۷.۱۲
نرخ بیکاری
۷
۹
۲۷۶.۱
۸.۶۳
درصد جمعیت واقع در زیر خط فقر
۶
۹
۲۶۵
۸.۲۸
نرخ اشتغال مردان
۷
۹
۲۶۰.۴
۸.۱۴
رفاه اقتصادی
کارایی و بهره وری
نرخ پس انداز واقعی
۵
۹
۲۴۸
۷.۷۵
نرخ تغییر درآمد سالیانه
۵
۹
۲۴۰.۳
۷.۵۱
نسبت درامد به هزینه
۵
۹
۲۲۹.۴
۷.۱۷
بارتکفل اقتصادی
۵
۹
۲۲۵.۳
۷.۰۴
نسبت اشتغال در فعالیت های غیر کشاورزی
۵
۹
۲۳۲.۶
۷.۲۷
ثبات اقتصادی
کاهش آسیب پذیری و تنوع بخشی
ضریب ثبات شغلی
۶
۹
۲۳۴.۸
۷.۳۴
سطح عملکردی شهر در شاخص اقتصادی
۶
۹
۲۴۹.۹
۷.۸۱
تنوع عملکردی شهر در شاخص اقتصادی
۶
۹
۲۴۱.۶
۷.۵۵
نرخ اشتغال در جمعیت فعال
۶
۹
۲۴۶.۷
۷.۷۱
ج_ فهرست شاخص های اجتماعی- فرهنگی:
در فرایند توسعه پایدار، نقش پایداری اجتماعی و فرهنگی در تحقق اهداف توسعه پایدار بسیار پراهمیت است. پایداری نظام اجتماعی به معنای ارتقای کیفیت زندگی و توسعه منابع انسانی و در نهایت خودتوانی اجتماعات محلی برای غلبه بر چالشها و مسائل درونی و واکنش در برابر تغییرات بیرونی و مدیریت حفظ ارزش هاست. در این معنا اهداف اجتماعی توسعه پایدار در مضامینی چون فرصت های برابر(درون و بین نسلی)، توانمندسازی، ارتقای کیفیت زندگی، کرامت و حقوق انسانی، فقرزدایی، تنوع فرهنگی، همبستگی اجتماعی، مشارکت اجتماعی، ظرفیت سازی نهادی، امنیت اجتماعی، مسئولیت پذیری، رفاه اجتماعی و تعلق خاطر مکانی به شکلی گسترده مورد تأکید قرار گرفته است(پورطاهری و همکاران، ۱۳۸۸: ۲). در رویکردهای جدید توسعه ای، محیط ذهنی- ادراکی و در نتیجه آن، رفتار جوامع یکی از مهم ترین عوامل مؤثر بر پایداری یا ناپایداری فضاهای جغرافیایی به شمار می رود. لذا، تحلیل ویژگی های اجتماعی-فرهنگی از ارزش بالایی در درک عوامل مؤثر بر پایداری برخوردار است(یاری، ۱۳۹۰: ۱۲۷). بر این اساس، فهرستی ازشاخص های پایداری اجتماعی- فرهنگی تهیه و مورد ارزیابی قرار گرفت از بین فهرست شاخص های معرفی شده به نخبگان، تعداد ۲۴ شاخص به شرح جدول شماره ۴-۹، انتخاب گردیدند. متوسط ارزش شاخص های اجتماعی- فرهنگی برابر ۷۱/۷ امتیاز می باشد و دامنه ی اختلاف ارزش شاخص ها برابر ۳ می باشد که نشان از اختلاف حداقلیدول۳. فهز بین آراء نخبگان در این حوزه پایداری اجتماعی- فرهنگی شهرهای کوچک استان مازندران است.
ابعاد
مولفه ها
معیارها
شاخصها
دامنه اختلاف ارزش های داده شده توسط خبرگان
مجموع
میانگین
حداقل
حداکثر
اجتماعی-فرهنگی
اجتماعی -فرهنگی
منابع انسانی
پویایی جمعیت و آموزش
تراکم نسبی جمعیت
۵
۹
۲۳۶.۱
۷.۳۸
درصد نرخ رشد جمعیت
۶
۹
۲۴۱.۹
۷.۵۶
درصد مهاجرین وارد شده به کل جمعیت
۶
۹
۲۳۱.۳
۷.۲۳
معکوس بار تکفل
۵
۹
۲۲۹.۴
۷.۱۷
معکوس خانوار به مسکن
۵
۸
۲۲۳
۶.۹۷
نرخ باسوادی
۶
۹
۲۳۴
۷.۳۱
مراقبت های اجتماعی
سلامت و امنیت اجتماعی، مشارکت
تعداد و نوع بیمارستان به ازائ هر ۱۰هزار نفر
۷
۹
۲۶۲.۷
۸.۲۱
تعداد آزمایشگاه به ده هزار نفر
۶
۹
۲۴۲.۵
۷.۵۸
تعداد تخت بیمارستانی به ازای هر ۵۰۰۰ نفر
۷
۹
۲۴۹.۹
۷.۸۱
رضایت از خدمات بیمه پزشگی و تسهیلات درمانی
۷
۹
۲۴۴.۱
۷.۶۳
تعداد داروخانه به ازای هر ۵۰۰۰نفر
۶
۹
۲۳۸
۷.۴۴
تعداد پزشک عمومی به ازای هر ۲۰۰۰نفر
۷
۹
۲۵۰.۸
۷.۸۴
رضایتمندی ازامنیت عمومی در شهر
۷
۹
۲۳۶.۱
۷.۳۸
درصد برخورداری خانوارها از حمایت های بیمه ای
۷
۹
۲۴۶.۷
۷.۷۱
رضایتمندی از زندگی
۸
۹
۲۷۰.۷
۸.۴۶
زیرساختهای نهادی
ساختار نهادی
سطح عملکردی شهر در شاخص خدماتی
رضایت از کیفیت خدماتی عمومی
کیفیت زندگی
کیفیت اشتغال ودرآمد، خدمات و مسکن
نرخ اشتغال
۷
۹
۲۵۳.۴
۷.۹۲
درصد رضایت شغلی در گزینه زیاد
۶
۹
۲۳۶.۸
۷.۴
درصد رضایت از درآمد
۷
۹
۲۶۵.۹
۸.۳۱
تعداد خدمات عمومی به هر

دیدگاهتان را بنویسید