پایان نامه ارشد درمورد استان مازندران، نظام شهری، توزیع فضایی، سلسله مراتب

سفید
۷۷۰۸
۹۸۸۰
۲۱۷۲-
۹/۲۱
۱۲۳۰۵
۴۵۹۷-
۳/۳۷
۳۱
کیاکلا
۷۶۹۱
۹۵۶۲
۱۸۷۱-
۵/۱۹
۱۱۹۰۸
۴۲۱۷-
۴/۳۵
۳۲
بهنمیر
۷۴۱۰
۹۲۶۳
۱۸۵۳-
۲۰
۱۱۵۳۶
۴۱۲۶-
۷/۳۵
۳۳
گتاب
۷۲۴۲
۸۹۸۲
۱۷۴۰-
۳/۱۹
۱۱۱۸۶
۳۹۴۴-
۲/۳۵
۳۴
رویان
۷۱۰۲
۸۷۱۸
۱۶۱۶-
۵/۱۸
۱۰۸۵۷
۳۷۵۵-
۵/۳۴
۳۵
ایزدشهر
۶۷۹۷
۸۴۶۹
۱۶۷۲-
۷/۱۹
۱۰۵۴۷
۳۷۵۰-
۵/۳۵
۳۶
کلارآباد
۵۹۲۶
۸۲۳۴
۲۳۰۸-
۲۸
۱۰۲۵۴
۴۳۲۸-
۲/۴۲
۳۷
سرخرود
۵۹۲۱
۸۰۱۱
۲۰۹۰-
۲۶
۹۹۷۷
۴۰۵۶-
۶/۴۰
۳۸
مرزن آباد
۵۷۸۹
۷۸۰۰
۲۰۱۱-
۷/۲۵
۹۷۱۵
۳۹۲۶-
۴/۴۰
۳۹
نشتارود
۵۶۴۲
۷۶۰۰
۱۹۵۸-
۷/۲۵
۹۴۶۵
۳۸۲۳-
۳/۴۰
۴۰
کله بست
۴۰۹۷
۷۴۱۰
۳۳۱۳-
۷/۴۴
۹۲۲۹
۵۱۳۲-
۶/۵۵
۴۱
خوشرودپی
۳۳۱۷
۷۲۳۰
۳۹۱۳-
۱/۵۴
۹۰۰۴
۵۶۸۷-
۱/۶۳
۴۲
کیاسر
۲۸۳۷
۷۰۵۷
۴۲۲۰-
۷/۵۹
۸۷۸۹
۵۴۷۲-
۲/۶۲
۴۳
پول
۲۸۰۶
۶۸۹۳
۴۰۸۷-
۲/۵۹
۸۵۸۵
۵۷۴۸-
۹/۶۶
۴۴
گلوگاه
۲۶۴۳
۶۷۳۷
۴۰۹۴-
۷/۶۰
۸۳۹۰
۵۷۴۷-
۴/۶۸
۴۵
کوهی خیل
۲۰۶۱
۶۵۸۷
۴۸۲۶-
۷/۶۸
۸۲۰۳
۶۱۴۲-
۸/۷۴
۴۶
دابودشت
۱۱۶۹
۶۴۴۴
۵۲۷۵-
۸/۸۱
۸۰۲۵
۶۸۵۶-
۴/۸۵
۴۷
بلده
۱۰۳۷
۶۳۰۷
۵۲۷۰-
۵/۸۳
۷۸۵۴
۶۸۱۷-
۷/۸۶
۴۸
آلاشت
۸۷۴
۶۱۷۵
۵۳۰۱-
۸/۸۵
۷۶۹۱
۶۸۱۷-
۶/۸۸
۴۹
رینه
۷۸۲
۶۰۴۹
۵۲۶۷-
۸۷
۷۵۳۴
۶۷۵۲-
۶/۸۹
۵۰
مرزیکلا
۵۵۵
۵۹۲۸
۵۳۷۳-
۶/۹۰
۷۳۸۳
۶۸۲۸-
۴/۹۲
۵۱
زرگرمحله
۴۲۳
۵۸۱۲
۵۳۸۹-
۷/۹۲
۷۲۳۸
۶۸۱۵-
۱/۹۴
۵۲
فریم
۲۷۲
۵۷۰۰
۵۴۲۸-
۲/۹۵
۷۰۹۹
۶۸۲۷-
۱/۹۶
۵۳
گزنک
۲۰۰
۵۵۹۳
۵۳۹۳-
۴/۹۶
۶۹۶۵
۶۷۶۵-
۱/۹۷
جمع
۱۶۸۲۱۴۹
۰
۰
طبق نمودار(۴-۳): سلسله مراتب شهری تئوریک تمرکز گرا و تمرکز زدا و اندازه واقعی شهرهای استان مازندران در تطابق با یکدیگر در سال ۱۳۹۰ نشان داده شدند، تفاوت عمده ای که شبکه شهری استان مازندران در سال ۱۳۹۰ نسبت به سال ۱۳۸۵ داشته نزدیک شدن خط همبستگی نرمال “رتبه – اندازه” ترسیم شده برای الگوهای تئوریک “رتبه- اندازه” و نوع تعدیل یافته اش است. در ادامه به برخی از ویژگی های این سلسله مراتب شهری اشاره می شود :
– همبستگی لگاریتمی بین رتبه و اندازه شهرهای رتبه های اول (ساری)، دوم (آمل) و سوم (بابل) نسبت به یکدیگر همبستگی بیسار کمی دارند و با اضافه شدن لگاریتم رتبه این شهرها لگاریتم اندازه آنها تقریبا” در همان سطح می ماند. اما این همبستگی برای شهرهای رتبه چهارم (قائمشهر) و پنجم(بهشهر) تبدیل به همبستگی معکوس شدید می شود، بطوریکه در ادامه شهرهای رتبه ششم(نکا) و هفتم(بابلسر) از الگوی “رتبه- اندازه” تعدیل یافته عبور کرده و تقریبا” بر الگوی “رتبه- اندازه” زیپف منطبق می شوند.
– همبستگی لگاریتمی بین رتبه و اندازه شهرهای رتبه هشتم (چالوس) تا هجدهم ( کتالم و سادات محله) تقریبا” بر الگوی “رتبه- اندازه” تعدیل یافته منطبق است .
– یکی از ویژگی های مهم سلسله مراتب شهری استان مازندران در سال ۱۳۹۰ این است که خط رتبه – اندازه واقعی شهرهای استان هیچگاه بر الگوی تئوریک “رتبه- اندازه” منطبق نشده است .
– همبستگی لگاریتمی بین رتبه و اندازه شهرهای رتبه بیستم (عباس آباد) تا سی و نهم (نشتارود) بدون هیچ ارتباطی با الگوهای تئوریک ترسیم شده، نوعی همبستگی معکوس ملایم است که با همبستگی لگاریتمی الگوهای تئوری موازی است، اما از رتبه چهلم (کله بست) به بعد این همبستگی معکوس ملایم تبدیل به همبستگی معکوس شدید می شود.
نمودار ۴-۳: نمودار تطبیقی – لگاریتمی سلسله مراتب شهری استان مازندران در سال ۱۳۹۰
۴-۳-۵- تعادل فضایی استقرار جمعیت و تعداد شهرها در شبکه شهری استان مازندران
شاخص آنتروپی توزیع فضایی تعداد شهرها در استان مازندران براساس طبقات جمعیتی در سال های ۱۳۷۵ ، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰ بترتیب ۹۳/۰ ، ۸۳/۰ و ۸۷/۰ بوده در صورتیکه آنتروپی توزیع فضایی استقرار جمعیت استان در این سال ها بترتیب ۷۲/۰ ، ۷۷/۰ ، ۸۵/۰ بوده است. میزان تعادل فضایی تعداد شهرها و استقرار جمعیت در این استان دارای چند ویژگی است که از جمله آنها عبارت است از ؛
– توزیع فضایی تعداد شهرها در استان مازندران در سال های ۱۳۷۵ ، ۱۳۸۵و ۱۳۹۰ متعادل تر از توزیع فضایی استقرار جمعیت در طبقات جمعیتی مختلف این استان است.
– روند توزیع فضایی تعداد شهرها در استان مازندران از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ روندی تمرکزگرا است در صورتیکه روند توزیع استقرار جمعیت شهری در این دوره روندی تمرکز زدا است و بیشتر به سمت تعادل فضایی پیش می رود .
– در فاصله پنجساله بین سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ روند توزیع فضایی تعداد شهرها و استقرار جمعیت براساس طبقات جمعیتی استان مازندران روندی تمرکز زدا و روبه تعادل بود. اما میزان حرکتی که این دو شاخص به سمت تعادل داشتند متفاوت بود. در این دوره پنجساله شاخص آنتروپی توزیع فضایی استقرار جمعیت نسبت به توزیع فضایی تعداد شهرها، حرکت بیشتری به سمت تعادل داشته است جدول ۴-۱۶ و جدول ۴-۱۷.
جدول ۴-۱۶ شاخص آنتروپی توزیع تعداد شهرها در استان مازندران طی سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰
ردیف
سالهای آماری
طبقات شهری
۱۳۷۵
۱۳۸۵
۱۳۹۰
Pi
LNPi
Pi.LNPi
Pi
LNPi
Pi.LNPi
Pi
LNPi
Pi.LNPi
۱
کمتر از ۴۹۹۹
۲/۰
۶۰۹/۱-
۳۲۱/-
۰.۲۵
۱.۳۸-
۰.۳۴۵-
۰.۲۵۶-
۱.۳۶۳-
۰.۳۴۸
۲
۹۹۹۹-۵۰۰۰
۲۲۸/۰
۴۷۸/۱-
۳۳۶/۰-
۰.۲۹۴
۱.۲۲-
۰.۳۸۵-
۰.۲۸۳-
۱.۲۶۲-
۰.۳۷۵
۳
۲۴۹۹۹-۱۰۰۰۰
۲۲۸/۰
۴۷۸/۱-
۳۳۶/۰-
۰.۱۵۷
۱.۸۵-
۰.۲۹-
۰.۱۷-
۱.۷۷۱-
۰.۳۰۱
۴
۴۹۹۹۹- ۲۵۰۰۰
۲/۰
۶۰۹/۱-
۳۲۱/۰-
۰.۲۰
۱.۶-
۰.۳۲-
۰.۱۵۱-
۱.۸۹۰-
۰.۲۸۵
۵
۹۹۹۹۹- ۵۰۰۰۰
۰۲۸/۰
۵۷/۳-
۰۹۹/۰-
۰.۰۲
۳.۹۱-
۰.۰۷-
۰.۰۶-
۲.۸۱۳-
۰.۱۶۸
۶
۲۴۹۹۹۹۹- ۱۰۰۰۰۰
۱۱۴/۰
۱۷/۲-
۲۴۷/۰-
۰.۰۵۹
۲.۸۳
۰.۱۶-
۰.۰۶-
۲.۸۱۳-
۰.۱۶۸
۷
۴۹۹۹۹۹- ۲۵۰۰۰۰
۰
۰
۰
۰.۰۲۰
۳.۹۱
۰.۰۷۸-
۰.۰۲-
۳.۹۱۲-
۰.۰۷۸
۸
۷۴۹۹۹۹-۵۰۰۰۰۰
۰
۰
۰
۰
۰
۰
۰
۰
۰
جمع
۱
۹۱۴/۱۱-
۶۶/۱-
۱
۱۶.۷
۱.۶۲۱-
۱
۱۵.۸۲۳
۱.۷۰۵
جدول ۴-۱۷: شاخص آنتروپی توزیع استقرار جمعیت شهری در استان مازندران طی سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰
ردیف
سالهای آماری
طبقات شهری
۱۳۷۵
۱۳۸۵
۱۳۹۰
Pi
LNPi
Pi.LNPi
Pi
LNPi
Pi.LNPi
Pi
LNPi
Pi.LNPi
۱
کمتر از ۴۹۹۹
۰۲/۰
۹۱/۳-
۰۷۸/۰-
۰۱۳/۰-
۳۴/۴-
۰۵۶/۰-
۰۱۳/۰-
۳۴/۴-
۰۵۶/۰-
۲
۹۹۹۹-۵۰۰۰
۰۵۱/۰
۹۷/۲-
۱۵۱/۰-
۰۷۳/۰
۶۱/۲-
۱۹/۰-
۰۶۶/۰
۷۱۸/۲-
۱۷۹/۰-
۳
۲۴۹۹۹-۱۰۰۰۰
۱۱۵/۰
۱۶/۲-
۲۴۸/۰-
۰۹۴/۰
۶۳/۲-
۲۲۱/۰-
۰۷۸/۰
۵۵/۲-
۱۹۸/۰-
۴
۴۹۹۹۹- ۲۵۰۰۰
۲۰۱/۰
۶۰۴/۱-
۳۲۲/۰-
۲۲۲/۰
۵۰۵/۱-
۳۳۴/۰-
۱۷۴/۰
۷۴/۱-
۳۰۲/۰-
۵
۹۹۹۹۹- ۵۰۰۰۰
۰۶۰/۰
۸۱/۲-
۱۶۸/۰-
۰۵۴/۰
۶۱۶/۰-
۰۳۳/۰-
۱۲۳/۰
۱۸/۲-
۲۴۶/۰-
۶
۲۴۹۹۹۹۹- ۱۰۰۰۰۰
۵۴۹/۰
۵۹۹/۰-
۳۲۸/۰-
۳۷۲/۰
۹۸۸/۰-
۳۶۷/۰-
۳۷۷/۰
۹۷۵/۰-
۳۶۷/۰-
۷
۴۹۹۹۹۹- ۲۵۰۰۰۰
۰
۰
۰
۱۶۹/۰
۷۷/۱-
۲۹۹/۰-
۱۷۶/۰
۷۳۷/۱-
۳۰۵/۰-
جمع
۱
۰۵/۱۴-
۲۹/۱-
۱
۱۸۹/۱۴-
۵/۱-
۱
۲۴/۱۶-
۶۵/۱
۴-۳-۶- تحلیل عوامل موثر بر شکل گیری نظام شهری استان
نظام شهری آرایشی از شهرهاست که در یک مکان معین جغرافیایی، در ارتباط و کنش و واکنش متقابل با یکدیگر از طریق تحرک‌های جمعیتی، جریان کالا، افکار و عرضه خدمات، گسترده شده و یک سیستم به هم پیوسته عملکردی و ساختاری را تشکیل می دهند(زبردست، ۱۳۸۳: ۱۱).
پیدایش یک نظام شهری و چگونگی شکل‌گیری الگوی فضایی آن در یک منطقه یا استان در طول تاریخ صورت گرفته و در ارتباط نزدیک با عوامل متعددی نظیر عوامل اقتصادی، اجتماعی، جغرافیایی، فرهنگی، تاریخی و… می باشد.
در استان مازندران نیز پیدایی نظام شهری موجود تابع این قانون کلی است که در این قسمت به تحلیل عوامل مذکور در شکل‌گیری شهرها و به تبع آن نظام شهری پرداخته شده است.
۴-۳-۶-۱- عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
نظام شهری در فضای جغرافیایی هر منطقه، انعکاسی از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و شکل روابط اجتماعی افراد و گروههای انسانی است. همچنین پیوند استقرار گروههای انسانی و روابط متقابل بین آنها به استحکام تشکیلات منطقه کمک کرده و به آن قوت می‌بخشد. هر قدر نواحی جغرافیایی از رشد اقتصادی برتر بهره‌مند باشند، به همان اندازه بافت و ساختار منظمی از نظام شهری ایجاد شده که وظایف را از واحدهای بزرگ شهری تا کوچکترین مراکز تجمع انسانی با نظم خاصی انتقال می دهند.
باید گفت که اکثر شهرهای مازندران دارای خصوصیات مشترک اقتصادی هستند. این شهرها از غرب به شرق در تابعیت فعالیت های کشاورزی و روستاهای پیرامون خود قرار دارند. البته شایان ذکر است که تمامی شهرهای واقع در مسیر جاده اصلی کناره تحت تأثیر اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی توریسم نیز واقع شده اند، هر چند این تأثیر در نواحی مختلف متفاوت است ولی در تمامی استان قابل مشاهده است.
به طور کلی فعالیت های اقتصادی شهرهای مازندران بر ساختار آنها تأثیر چشمگیری دارد. شهر ساری با توجه به اینکه مرکز اداری استان است، دارای عملکرد غالب خدماتی بوده و سایر شهرهای بزرگ ناحیه مانند بابل، آمل، قائم شهر و بهشهر دارای عملکرد خدماتی و صنعتی و شهرهای کوچک نیمه شرقی استان دارای عملکرد خدماتی- کشاورزی می باشند. در نواحی مرکزی استان شهرهای واقع در شهرستان سوادکوه دارای نقش‌های صنعتی، معدنی و کشاورزی و ناحیه غربی تمامی شهرها دارای عملکرد خدماتی در ترکیب با کشاورزی می باشند.
نکته مهم دیگر این که طی دوره ۱۳۹۰-۱۳۶۵ از سهم اشتغال در بخش کشاورزی استان کاسته شده و بر سهم اشتغال بخش صنعت و خدمات افزوده شده است. شواهد حاکی از حرکت استان به سمت صنعتی شدن می باشد. مطابق با سند اشتغال استان نیز، این استان در حال فاصله گرفتن از ساختار کشاورزی و گرایش به سمت ساختار صنعتی است و همچنان بخش خدمات بخش پیشرو در اشتغال است. ۴۹ درصد از مشاغل در استان مربوط به بخش خدمات بوده است.
واضح است که عوامل فوق الذکر نه تنها بر شکل کنونی نظام شهری استان تأثیر داشته اند بلکه ادامه این روند در آینده نیز ساختار این نظام را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد.
۴-۳-۶-۲- ساختار قومی، تاریخی و سیاسی
بررسی روند شکل گیری شهرها و نظام شهری استان در نیم قرن اخیر نشان می دهد که به جز چند شهر بزرگتر استان که دارای قدمت و سابقه طولانی مدنیت می باشند، اکثر شهرهای مازندران در نتیجه تبدیل نقاط روستایی به شهر بوجود آمده اند. از یک سو فاصله نسبی برخی از نقاط روستایی از مراکز شهری و داشتن حوزه نفوذ قابل توجه طبیعی و خود جوش، زمینه رشد

دیدگاهتان را بنویسید