پایان نامه ارشد درمورد استان مازندران، جدول داده، شاخص های کالبدی، شبکه شهری

۱۰۰۰نفر
۷
۹
۲۵۹.۵
۸.۱۱
درصد خانوار برخوردار از مسکن
۷
۹
۲۵۳.۱
۷.۹۱
سطح رضایت از مسکن در گزینه زیاد
۷
۹
۲۶۲
۸.۱۹
میزان رضایت از زندگی در شهر
۷
۹
۲۶۸.۱
۸.۳۸
تمایل به سرمایه گذاری در شهر محل سکونت
۶
۹
۲۴۱.۲
۷.۵۴
جدول (۳-۹): فهرست شاخص های منتخب پایداری اجتماعی-فرهنگی شهرهای کوچک استان مازندران
ت- فهرست شاخص های کالبدی- زیرساختی: سطح کیفیت زندگی و میزان رضایت از سکونت به ویژه در سکونتگاههای کوچک شهری از مهم ترین عوامل مؤثر در پایداری شمرده می شود و غالباً در پیوند تنگاتنگی با مؤلفه ها و عوامل کالبدی-زیرساختی قرار دارند. شرایط جغرافیایی خاص منطقه و همچنین وجود پیوندهای گسترده ی جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مابین شهرهای کوچک استان با حوزه پیرامونی شان بویژه روستاهای اطراف باعث شده تا در بسیاری از مواقع عوامل کالبدی نیز به شیوه های مختلف متأثر شود. در راستای شناخت بعد پایداری کالبدی- زیرساختی شهرهای کوچک استان مازندران تعداد ۴۲ شاخص معرفی شده و در نهایت تعداد ۱۴ نماگر برای سنجش و ارزیابی پایداری شهرهای کوچک استان مازندران به شرح جدول شماره ی ۳-۱۰ انتخاب گردید. متوسط ارزش نماگرهای کالبدی- زیرساختی برابر ۷۷/۷ می باشد و دامنه ی اختلاف ارزش شاخص ها نیز برابر ۳ می باشد که نشان از تقارب نزدیک آراء نخبگان در ارتباط با شاخص- های منختب پایداری کالبدی-زیرساختی در شهرهای کوچک استان است.
جدول (۳-۱۰): فهرست شاخص های منتخب پایداری کالبدی-زیرساختی شهرهای کوچک استان مازندران
ابعاد
مولفه ها
معیارها
شاخصها
دامنه اختلاف ارزش های داده شده توسط خبرگان
مجموع
میانگین
حداقل
حداکثر
کالبدی-زیرساختی
یکپارچگی کارکردی
تحرک مکانی و یکپارچگی کارکردی
رضایتمندی از دسترسی به وسایل حمل ونقل عمومی
۶
۹
۲۴۲.۲
۷.۵۷
قابلیت دسترسی به بازار و مراکز اقتصادی برتر
۵
۹
۲۳۷.۴
۷.۴۲
فاصله زمانی دسترسی تا مرکز استان
۷
۹
۲۶۲
۸.۱۹
شاخص مرکزیت مکانی
۵
۹
۲۲۸.۱
۷.۱۳
کیفیت مکان
کیفیت فیزیکی سکونت و قابلیت دسترسی به خدمات
درصد مساکن ساخته شده با مصالح بادوام
۶
۹
۲۶۳.۶
۸.۲۴
درصد خانوار برخوردار از مسکن
۷
۹
۲۵۳.۴
۷.۹۲
سطح عملکردی شهر در شاخص ارتباطی
۷
۹
۲۶۷.۸
۸.۳۷
رضایت از دسترسی به انواع خدمات عمومی
۷
۹
۲۷۲.۹
۸.۵۳
ضریب تنوع خدمات
۶
۹
۲۳۶.۴
۷.۳۹
امکانات مکان
تجهیزات و امکانات شهری
تعداد پارک عمومی به ازائ هر ۱۰هزار نفر
۷
۹
۲۶۶.۲
۸.۳۲
تعداد توالت های عمومی به ازائ هر ۱۰هزار نفر
۶
۹
۲۳۹
۷.۴۷
تعداد ایستگاههای آتشنشانی به هر ۱۰هزار نفر
۶
۹
۲۴۹.۹
۷.۸۱
دفاتر خدماتی به ازاء هر۱۰هزار نفر
۶
۹
۲۲۹.۱
۷.۱۶
تعداد اماکن ورزشی به هر۱۰هزار نفر
۶
۹
۲۳۳
۷.۲۸
تحلیل امتیازات و ارزش های شاخص ها در ابعاد مختلف نیز نشان می دهد که تضاد آراء چندانی بین نخبگان در ارتباط با شاخص های انتخابی وجود ندارد و شاخص های انتخاب شده از انسجام و هماهنگی لازم برخوردار است(جدول ۳-۱۱).
جدول (۳-۱۱):متوسط ارزش نهایی شاخص ها در ابعاد چهارگان? پایداری از دیدگاه خبرگان
ابعاد پایداری
طبیعی
اجتماعی-فرهنگی
اقتصادی
کالبدی-زیرساختی
مجموع امتیازات
۳۸۲۵
۵۹۲۵
۳۴۴۵
۳۴۸۱
متوسط ارزش نهایی
۷.۴۷
۷.۷۵
۷.۶۹
۷.۶
مأخذ: نگارندگان
همان طورکه ملاحظه می گردد، متوسط ارزش شاخص ها برابر۷.۶۲ امتیاز بوده و شاخص های اجتماعی-فرهنگی با ۷.۷۵ از بالاترین امتیاز برخوردارند. شاخص های اقتصادی با ۷.۶۹ امتیاز در رتبه ی دوم قرار دارند و شاخص های کالبدی-زیرساختی و طبیعی به ترتیب با ۷.۶ و ۷.۴۷ در رتبه های سوم و چهارم جای دارند.
۳-۱۹- روش شناسی تحلیل داده های پایداری
اطلاعات گردآوری شده از طریق روش های پیمایشی و اسنادی مرتبط با هر کدام از شاخص ها، معیارها و مولفه ها در ابعاد مختلف زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی پس از طبقه بندی جهت آماده سازی برای وارد کردن به مدل های سنجش پایداری(مدل بارومتر پایداری و مدل پرسکات و آلن) در چند مرحله به شرح زیر مورد پردازش قرار می گیرند:
۱) تهیه جدول داده های خام: در این مرحله داده های اولیه که از طریق روشهای اسنادی و میدانی جمع آوری شده اند، در یک جدول و با توجه به شاخص ها طبقه بندی می گردند.
۲) تهیه جدول داده های همسو: برخی از شاخص های موجود در جدول داده های خام با هم همسو نیستند. به طور مثال، نرخ اشتغال شاخصی مثبت بوده که ارزش بالای آن واجد ارزش است و نرخ بیکاری شاخصی منفی است که ارزش کمتر آن مد نظر است. لذا از طریق معکوس کردن شاخص های منفی تمام داده ها همسو می شوند. در جدول داده های همسو در این تحقیق ارزش بیشینه هر شاخص مطلوبترین حالت آن شاخص محسوب می گردد.
۳) تهیه جدول داده های هم مقیاس: هر کدام از شاخص های موجود در جدول داده ها دارای واحد متفاوتی هستند؛ لذا باید از طریق بی مقیاس کردن آنها امکان مقایسه و بررسی تطبیقی آنها را فراهم آورد. در این بررسی از طریق روش بی مقیاسی فازی شاخص های موجود بی مقیاس شده اند.
در این فرمول که برای بی مقیاس کردن شاخص های با جنبه مثبت به کار می رودبرابر ارزش شاخص iام، برابر کمینه شاخص iام و برابر بیشینه شاخص iام می باشد.
در این فرمول نیز که برای بی مقیاس کردن شاخص های با جنبه منفی به کار می رودبرابر ارزش شاخص iام، برابر کمینه شاخص iام و برابر بیشینه شاخص iام می باشد.
۴) تهیه جدول داده های نهایی: یکی از مهمترین گام های تحلیل شاخص ها محاسبه ارزش نهایی هر شاخص می باشد که این کار از طریق اعمال میزان ارزش هر کدام از شاخص ها که در مرحله استخراج شاخص ها بدست آمده اند، می باشد. بدین منظور، در این مرحله ارزش هر شاخص در ضریب اهمیت آن که از طریق نظرسنجی از نخبگان بدست آمده است، ضرب شده است. داده های بدست آمده ارزش واقعی و نهایی مربوط به هر شاخص را در ابعاد مختلف نشان می دهد.
شکل۳-۱۱: فرایند تجزیه و تحلیل تحقیق
مقدمه
در این فصل، ضمن معرفی ویژگی های کلی جغرافیایی و نقش عوامل طبیعی در شکل گیری و استقرار شهرهای استان، چند بعد و ساختار اصلی شهرهای استان با تأکید بر نقش و جایگاه شهرهای کوچک بررسی خواهند شد که عبارتند از: تحلیل ساختار جمعیت، نظام سلسله مراتب شبکه شهری، تعادل فضایی استقرار جمعیت و تعداد شهرها در شبکه شهری استان مازندران، سطح بندی شهرهای استان مازندران بر حسب کارکردهای مختلف.
۴-۱- مطالعات طبیعی استان
۴-۱-۱- موقعیت جغرافیایی استان
استان مازندران در شمال ایران، بین عرض جغرافیایی حداقل ۳۵ درجه و ۴۷ دقیقه و حداکثر ۳۶ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و در طول جغرافیایی حداقل ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه و حداکثر ۵۴ درجه و ۱۰ دقیقه شرقی از نصف‌النهارگرینویچ واقع شده است. پهنه سیاسی- اداری این استان از شمال به دریای خزر، از جنوب به استان‌ تهران، از جنوب شرقی به استان سمنان، از جنوب غربی به استان قزوین و از غرب و شرق به ترتیب به استان‌های گیلان و گلستان محدود می شود شکل(۴-۱). فاصله شهر ساری تا مراکز استان‌های همجوار یعنی تهران، سمنان، قزوین، رشت و گرگان به ترتیب ۲۵۰ ، ۲۰۱ ، ۴۰۰ ، ۳۸۰ و ۱۳۱ کیلومتر می باشد.
شکل ۴-۱: نقشه موقعیت استان مازندران در کشور
شکل ۴-۲: نقشه تقسیمات استان مازندران به تفکیک شهرستان
براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۹۰، این استان دارای ۱۹ شهرستان،
۵۳ شهر، ۴۶ بخش، ۱۱۲۸ دهستان و ۳۱۳۸ آبادی بوده که از این تعداد، ۲۹۷۶ روستا
( ۳/۸۶ درصد ) دارای سکنه و ۱۶۲ روستا ( ۱/۵ درصد ) خالی از سکنه می باشندشکل(۴-۲). شهرستان‌های بابل و تنکابن به ترتیب با ۷ و ۵ شهر دارای بیشترین و شهرستان‌های نکا و میاندرود، گلوگاه و فریدونکنار با ۱ شهر دارای کمترین تعداد شهرها در مقایسه با سایر شهرستان‌ها می‌باشند. همچنین شهرستان بابل با ۶۹۲ آبادی دارای بیشترین و شهرستان های گلوگاه و فریدونکنار با ۲۶ آبادی دارای کمترین تعداد آبادی در مقایسه با سایر شهرستان‌ها می باشند.
این استان با وسعتی معادل ۴/۲۳۷۵۶ کیلومتر مربع حدود ۴۶/۱ درصد از مساحت کشور را در برداشته و هجدهمین استان از این حیث در کشور محسوب می‌گردد نمودار(۵-۱). ساری با وسعت ۳/۳۶۸۵ کیلومترمربع (۵/۱۵ درصد مساحت استان) وسیع‌ترین و محمودآباد با وسعت ۸/۲۶۲ کیلومترمربع (۱/۱ درصد مساحت استان) کم وسعت‌ترین شهرستان استان محسوب می‌گردند. تراکم جمعیت استان ۴/۱۲۹ نفر در کیلومترمربع می‌باشد. در سرشماری سال ۱۳۹۰ بر اساس برآورد، جمعیتی حدود ۳۰۷۳۹۴۳ نفر را در خود جای داده بود که این جمعیت حدود ۱/۴ درصد از جمعیت کل کشور را در بر می گیرد.
نمودار۴-۱: جایگاه و رتبه استان مازندران در کشور به لحاظ مساحت
۴-۱-۲- ویژگیهای اقلیمی
طبیعت استان مازندران تحت تأثیر عرض جغرافیایی، ارتفاعات البرز، ارتفاع از سطح دریا، دوری و نزدیکی به دریا، وزرش بادهای محلی و ناحیه‌ای، جابه جایی توده‌های هوای شمالی و غربی و پوشش متراکم جنگلی، به لحاظ جغرافیایی از شرایط ویژه ای برخوردار است. به لحاظ شرایط اقلیمی آب و هوای استان مازندران با توجه به دما و بارش، به آب وهوای معتدل خزری، آب و هوای معتدل کوهستانی، آب و هوای سرد کوهستانی که هر کدام شرایط خاص خودش را دارد، تقسیم می شوند. اما استان مازندران به رغم شرایط اقلیمی و بارش های مناسب، توزیع نامتوازن بارش‌ها باعث گردیده شرایط جغرافیایی همگن در استان وجود نداشته باشد. به طوری که از لحاظ منابع آبی، به دلایل شرایط ناهمگن جغرافیایی و بارش، نیمه غربی استان با داشتن حدود ۴۵ درصد کل منابع آبی حاصل از بارش‌ها و نزولات جوی و کمتر از ۲۰ درصد اراضی کشاورزی با مسئله آب سطحی مازاد مواجه بوده و نیمه شرقی مازندران با داشتن حدود ۵۵ درصد کل منابع آبی و بیشتر از ۸۰ درصد اراضی کشاورزی با کمبود آب مواجه است. به عبارتی دیگر، در نواحی که پتانسیل منابع آبی خوب و بالاست، ویژگی‌های طبیعی استان به گونه‌ای‌ است که امکان بهره‌برداری و مصرف چندان نیست (غرب استان). این وضعیت باعث توزیع نامتوازن جمعیت و بهره‌برداران فعال از منابع آب و ایجاد فشار بر نواحی کم بازده و نیز اتلاف آب در نواحی دارای پتانسیل بالا شده است. عدم مهار کافی آب‌های سطحی در استان و عدم برخورداری مناطقی از استان از

دیدگاهتان را بنویسید