موقعیت جغرافیایی استان تهران

استان تهران از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از شرق به استان سمنان و از غرب به به استان قزوین محدود شده و مرکز آن شهر تهران است. استان تهران با وسعتی حدود 18956 کیلومتر مربع بین 34 تا 5/36 درجه عرض شمالی و 50 تا 53 درجه شرقی واقع شده است. استان تهران توسط رشته کوه‌های البرز از استان‌های گیلان و مازندران جدا شده است و در حقیقت ارتفاعات البرز همچون سدی بین استان تهران و استان‌های شمالی قرار گرفته است که طبعا نحوه‌ی استقرار ارتفاعات البرز بر شرایط طبیعی و اقلیمی استان تهران بسیار تاثیر می‌گذارد. ارتفاع رشته کوه‌های البرز به طرف شرق افزایش می‌یابد و در البرز مرکزی به بلندترین نقطه‌ی خود یعنی قله‌ی دماوند با ارتفاع 5671 متر می‌رسد . بر پایه‌ی آخرین تقسیمات کشوری، استان تهران در سال 1373 دارای9 شهرستان ،22 شهر ،20 بخش ،62 دهستان، و 1947 آبادی است. شهرستان‌های آن عبارتند از تهران، دماوند، ری، ساوجبلاغ، شمیرانات، شهریار، ملارد، اسلامشهر و ورامین .

دشت‌های وسیع استان تهران در محدوده‌های ورامین، کرج و تهران گسترش یافته و شهرها و شهرک‌های اقماری متعددی را حوزه‌های خود به وجود آورده‌اند. دشت‌های استان تهران از هشتگرد آغاز شده و تا دشت ورامین ادامه می‌یابند. قسمتی از این دشت با ارتفاع 790 متر در جنوب استان، پست‌ترین نقطه‌ی استان را در بر می‌گیرد. مناطق جلگه‌ای و دشت‌های استان تهران با شیبی ملایم از شمال شرقی به طرف جنوب غربی کشیده شده و به سبب هموار بودن این مناطق، شرایط مناسب جهت فعالیت‌های کشاورزی و سایر اقتصادی-اجتماعی به وجود آمده است و به این جهت این مناطق به کانون‌های زیستی پرجمعیت استان تبدیل شده است (سازمان هواشناسی کشور، 1389).

4-19-2-وجه تسمیه تهران

در مورد وجه تسمیه تهران اختلاف نظر زیادی وجود دارد، پاره‌ای از پژوهشگران «ران» را پسوندی به معنای دامنه گرفته‌اند و شمیران و تهران را بالادست و پایین‌دست خوانده‌اند. برخی دگر تهران را تغییر شکل یافته «تهرام» به معنای منطقه گرمسیر دانسته‌اند، در مقابل شمیرام یا شمیران که منطقه سردسیر است و همچنین عده‌ای بر این باورند که سراسر دشت پهناوری که امروز تهران بزرگ خوانده می‌شود در میان کوه‌های اطراف، گود به نظر می‌رسید و بدین سبب «ته ران» نام گرفت. روستایی که پیش‌درآمد شهر تهران بوده است، پیش از اسلام نیز وجود داشته اما پس از اسلام به‌تدریج نام آن معرب گردیده و از تهران به طهران تبدیل شده است اما جغرافیدانان معروف آن روزگار نیز به املای تهران اشاره نموده‌اند. هم‌زمان با جنبش مشروطه که تغییرات زیادی در ادبیات و نگارش زبان فارسی به وجود آمد، رفته‌رفته املای تهران رواج یافت و پس از تاسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تاکید آن بر املای تهران، املای دیگر (طهران) کاملا منسوخ شد (universallife.ir).

4-19-3- سیمای اقلیمی استان تهران

سیمای اقلیمی استان تهران به سبب استقرار استان در موقعیت‌های متفاوت جغرافیایی که در یک طرف آن بلندترین ایران یعنی نقطه دماوند با ارتفاع 5671 متر ایستاده و در سوی دیگر آن دشت هایی با ارتفاع کمتر از 800 متر گسترده است، از عوامل و فاکتورهای متعددی همچون ارتفاع، عرض جغرافیایی، توده های مهاجر، منابع رطوبتی، پوشش گیاهی، فعالیتهای کشاورزی و توسعه صنایع تاثیر می پذیرد که در مجموع 4 فاکتور نخست را به عنوان عوامل اصلی شکل دهنده اقلیم استان بر می‌شمارند و عوامل بعدی را تحت عنوان عوامل فرعی موثر بر اقلیم استان مورد ارزیابی قرار می‌دهند (سازمان هواشناسی کشور، 1389) خصوصیات اقلیمی هرمنطقه ترکیبی ازعوامل مختلف نظیر طول وعرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، تشعشع خورشید، رطوبت نسبی هوا، درجه حرارت، وزش باد میزان بارندگی و غیره می باشد.که تغییریک یا چند عامل از آنها موجب پیدایش خصوصیات اقلیمی گوناگون و اثرات متفاوتی در ایجاد شرایط زیستی مناسب در طراحی یک مجموعه ساختمانی خواهد شد. در این بین بررسی و شناخت این عوامل می تواند راهنمای مناسبی جهت استفاده از امکانات طبیعی، کاهش اثرات نا مطلوب طبیعی و ایجاد راحتی وآسایش برای افراد استفاده کننده از ساختمان باشد به علاوه برخورد صحیح طراح می تواند در زمینه انطباق با شریط اقلیمی هر منطقه می توان تضمینی برای عملکرد مناسب طرح به وجود آورد.

4-19-3-1- تابش آفتاب

ساعات آفتابی تهران بین 2900 تا 3000 ساعت در طول سال است که بیش ترین میزان تابش به ماه ژوئیه و کم ترین آن به ماه دسامبرتعلق دارد .

4-19-3-2- دما

تهران در دامنه جنوبی رشته کوه های البرز و حاشیه شمال غربی کویر مرکزی ایران قرارگرفته است و به طور کلی تابستانهای گرم وخشک و زمستانهای معتدل وگاه سرد دارد. بیشترین دمای هوا در تهران به ماه های تیر و مرداد وکمترین دمای آن متعلق به ماه های دی و بهمن است. میانگین حداکثر روزانه دمای تهران برای این دوره 23/22 درجه سانتی گراد و میانگین حداقل روزانه دما در این دوره نیز 7/11 درجه سانتی گراد می باشد. همچنین میانگین روزانه دمای تهران 96/16 درجه سانتی گراد و حداقل مطلق آن نیز12- درجه سانتی گراد است.علاوه براین میانگین حداکثر دمای ثبت شده در تابستان در حدود 4/34 می باشد و میانگین حداقل دمای ثبت شده در زمستان نیز  درجه سانتی گراد می باشد .

در این بین رشته کوه های البرز نقش به سزایی در کاهش دمای نواحی پایکوهی ایفا می کنند که نقش تعدیل کننده آنها در تنظیم اقلیم این نواحی با توجه به ارقام مربوط به درجه حرارت و میزان بارندگی در جدول زیر مشهود است .

 

  شمیران تهران ری
میانگین درجه حرارت سالیانه (درجه سانتی گراد) 23 29 30
حداکثر درجه حرارت سالیانه (درجه سانتی گراد) 46 42 43
حداقل درجه حرارت سالیانه (درجه سانتی گراد) 17- 6- 5-
میزان بارندگی سالیانه (میلی متر) 234 223 201

جدول 4-1: میانگین درجه حرارت و بارندگی در تهران (سازمان هواشناسی کشور، 1389)

4-19-3-3-  بارندگی

رشته کوه های البرز و زاگرس مانع رسیدن ابرهای باران زا از مناطق شمال و شمال غربی و فلات مرکزی ایران می شوند به همین دلیل تهران که در شمال حاشیه شمال غربی کویر مرکزی قرار دارد از هوایی نسبتاً خشک و کم باران برخوردار است. در این بین بارندگی تهران در تابستان به شدت کاهش یافته و حتی به صفر رسیده و در ابتدای زمستان به بالاترین میزان خود می رسد. بر اساس آمار ارائه شده سالانه هواشناسی در بین سالهای 84-1971 درحدود یک سیزدهم از کل بارندگی تهران به طور میانگین در یک بار اتفاق افتاده است با توجه به این موضوع می توان گفت که بیشترین میزان بارندگی تهران به صورت سیلابی است و برای جمع آوری آبهای سطحی در آن باید فکری اندیشید. در طول دوره ذکر شده میانگین بارندگی تهران 3/25 میلی متر محاسبه شده که حداکثر بارندگی 38 میلی متر بوده و در 19 اکتبر 1982 میلادی اتفاق افتاده است. همچنین بیشترین میزان بارش در ماه های آذر تا فروردین رخ داده که این میزان 60% کل بارندگی سالانه تهران را شامل می شود. علاوه براین تعداد روزهای بارانی شهر تهران به طورمیانگین 36/68 روز وتعداد روزهای برفی آن نیز 91/9 روز در سال گزارش شده است.

4-19-3-4-  رطوبت

دوری از دریا، ممانعت سلسله جبال البرز از ورود رطوبت به منطقه جنوبی این رشته کوه و قرار داشتن در حاشیه کویر از عوامل مهم خشکی هوای تهران است. براساس آمار ارائه شده سالانه هواشناسی در بین سالهای 84-1971 میانگین رطوبت نسبی تهران درسال از حدود 41%  تجاوز نکرده است در این بین بیشترین میزان رطوبت نسبی را ماه های دسامبر و ژانویه (حدود 65%) و کم ترین میزان آن را ماه های ژوئن تا سپتامبر(حدود 24%) داشته اند.

همچنین در این دوره حداکثر میزان رطوبت حدود 84% و حداقل آن درحدود 11% بوده و کم ترین رطوبت متعلق به ساعت 5/12 به وقت محلی بوده است در چنین شرایطی با استفاده از درختکاری (پهن برگ) جهت حفظ رطوبت و ایجاد منطقه آسایش در محوطه، می توان برخی مشکلات ناشی از تغییرات رطوبت را تعدیل کرد.

4-19-3-5-  فشار هوا

فشارهوای تهران در ماه های مختلف سال متفاوت است. براساس آمار ارائه شده سالانه هواشناسی دربین سالهای 84-1971 حداکثر فشارهوای تهران متعلق به ماه نوامبر و حداقل آن متعلق به ماه ژوئیه بوده است در این بین حداکثر فشار هوای تهران دراین دوره 5/887 میلی مترجیوه در نوامبر 1976 و حداقل آن 7/847 میلی متر جیوه در ژوئیه 1977 و میانگین فشار هوا نیز 7/880 میلی متر جیوه گزارش شده است.

4-19-3-6- وزش باد

وزش باد می تواند نقش مؤثری در آلودگی هوا تأمین اکسیژن موردنیاز (در صورت عبور از سطوح گیاهی) و خشک کنندگی محیط داشته باشد از نظر حرارت و شرایط محیطی این عنصر اقلیمی می تواند از دو جهت مؤثر باشد در تابستان با پایین آوردن حداکثر دما و گسترش منطقه آسایش و در زمستان با افزایش اتلاف حرارت و میزان نیاز به گرمایش.در این گزارش به دلیل اهمیت نقش باد با استفاده از آمار 10 ساله گلبادهای ایستگاه مهرآباد که تنها ایستگاه سینوپتیک تهران است بررسی جامعی انجام شده. این گلبادها جهت درصد فرکانس بادهای وزیده شده در چهار ساعت مختلف شبانه روز و در کل شبانه روز را نشان می دهد براساس آمار استخراج شده از این گلبادها نتایج ذیل به دست آمده است. در دو فصل زمستان و بهار بادهای اصلی منطقه عمدتاً از غرب می وزند و باد شمال غربی با اختلاف نسبتاً زیادی در درجه دوم اهمیت قرار دارد در فصل زمستان به علت پایین بودن مقدار نوسان دمای هوا از میزان وزش بادها کاسته می شود به طوری که تقریباً در 47 درصد از مواقع دیده بانی شده در این فصل هوا ساکن بوده است در فصل بهار اگرچه درصد اوقات آرام کاسته می شود اما در این فصل نیز باز هم بادهای غربی و شمال غربی بیشترین میزان وزش را دارند در فصل تابستان درصد مواقع آرام به حداقل خود می رسد (22 درصد) در این فصل از مقدار وزش باد کاسته شده و بادهای مناسبی از جهت های جنوب و جنوب شرقی با آغاز پاییز به پایان می رسد و از مقدار وزش آنها در این فصل کاسته می شود اما بادهای غربی در وضعیتی مشابه تابستان باقی مانده و بر مقدار باد شمالی افزوده می شود .

 

 

شکل 4-1-بررسی جهت قرارگیری ساختمان و خیابان ها با توجه به جهت وزش باد

لازم به توضیح است که اگرچه در این فصل درصد وزش بادهای شمالی افزایش می یابد ولی این بادها از سرعت بسیار کمی برخوردارند و قدرت تأثیر آنها به مراتب کمتر از باد غربی که سرعت بیشتری نیز دارد، است . به طور کلی می توان گفت که وجود باد غربی در کل سال محسوس است اما تأثیر وجود‌ آن در فصل زمستان بیش از هر زمان دیگری مشخص است. در مقابل بادهای جنوبی و جنوب شرقی که تنها در تابستان شدت می گیرند در این دوره آمارگیری از میان کلیه جهات شرقی و شمال شرقی به ترتیب کمترین درصد وزش را داشته اند.

با استفاده از آمار استخراج شده از گلبادها 10 ساله تهران تفاوت بین جهت وزش باد در ساعات مختلف شبانه روز و در ماههای مختلف سال نیز مورد بررسی قرار گرفته است.در این بررسی ساعتهای نیم و 5/6 صبح به عنوان ساعات شب و ساعتهای نیم و 5/6 بعد از ظهر به عنوان ساعات روز در نظر گرفته شده است. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که به طور کلی و در تمام طول سال وزش باد در روزها بیشتر از شب ها می باشد. در روزهای کلیه ماههای سال به استثنای ماه ژوئیه تا سپتامبر (10 تیر تا 10 مهرماه) باد غربی عمده ترین باد است.

در ماهه ای ژوئیه تا سپتامبر سه ماه تابستان وزش بادهای جنوب شرقی و جنوبی بیشتر از بادهای غربی است در شبهای بیشتر ماه های سال باد اغلب غربی است. تنها در ماههای سپتامبر تا دسامبر (10 مهر تا 10 دی) اهمیت وزش باد شمالی بیش از باد غربی است. باد غربی در فصل زمستان باد مزاحم ولی در فصل بهار باد مناسب محسوب می گردد. اما باد جنوب شرقی که در سرتاسر فصل تابستان باد غالب می باشد یک باد کاملاً مناسب است که باید با اتخاذ تدابیر مناسب در جهت گیری بناها به سمت آن برای خنک کردن فضاهای درون بناها کمک گرفته شود.

با مقایسه اعداد ارقام مربوط به وزش باد در روزها و شبهای ماههای مختلف سال نتیجه
می شود که به طور کلی در شبهای کل سال به ترتیب بادهای غربی، شمالی و شمال غربی اهمیت بیشتری دارند و در روزهای کل سال نیز باد غربی بیشترین اهمیت را دارد اما در این ساعات بادهای جنوب شرقی و جنوبی در درجه دوم و سوم اهمیت قرار می گیرند به طور خلاصه در کل سال چه در روزها و چه در شبها باد غربی باد غالب منطقه است اما در روزها بادهای شمالی و شمال غربی در درجات بعدی اهمیت قرار می گیرند.

4-19-3-6- تابش

موقعیت ظاهری و لحظه ای خورشید در آسمان در هر نقطه از کره زمین تابع زمان و عرض جغرافیایی آن منطقه است. هرچه عرض جغرافیایی کمتر باشد، ارتفاع موقعیت خورشید یا زاویه تابش بیشتر می باشد. برای تعیین میزان انرژی حرارتی حاصل در ماههای مختلف سال از دیاگرام موقعیت خورشید در عرض جغرافیایی 35 درجه استفاده شده است. با استفاده از این دیاگرام جهت و زاویه تابش آفتاب در هر ساعت و هر روز از سال قابل بررسی است . براساس این دیاگرام زاویه تابش آفتاب در ظهر روز اول دی ماه یعنی در پایین ترین موقعیت سالانه خورشید 32 درجه و در ظهر اول تیرماه که خورشید در بالاترین موقعیت سالانه قرار دارد، حدود 78 درجه است.

این زوایا باعث می شوند که یک دیوار رو به جنوب در زمان های یاد شده به ترتیب سایه هایی به عمق 6/1 و 31/0 برابر ارتفاع خود ایجاد نماید . سطوح خارجی ساختمان را نسبت به میزان انرژی تابشی دریافتی از خورشید می توان به سطوح افقی قائم و شیبدار تقسیم نمود. سطوح افقی و بام های مسطح در تابستان بیشترین و در زمستان کمترین مقدار تابش مستقیم آفتاب را دریافت می کنند . سطوح شیبداری که جهتشان شرقی و غربی است در تابستان بیشتر از زمستان تابش خورشید را دریافت می نمایند در بهار و پاییز سطوح شیبدار جنوبی 20 درصد بیشتر از سطوح شیبدار شرقی– غربی مورد تابش آفتاب قرار می گیرند. سطوح شیبداری که شیبشان به طرف شمال است به طور کلی در تمام فصول سال کمترین مقدار تابش آفتاب را دریافت می نمایند.

سطوح  قائم سطوحی هستند که به صورت دیواره های جنوبی، جنوب شرقی، جنوب غربی، غربی و شمالی ساختمان را در بر می گیرند. دیواره های جنوبی بیشترین مقدار تابش را در دی ماه (زمستان) و کمترین مقدار آن را در تابستان (تیرماه) دریافت می کنند. دیوارهای جنوب شرقی و جنوب غربی در زمستان بیشتر از تابستان مورد تابش آفتاب هستند. دیوارشمالی فقط در برخی از روزهای سال در صبح زود و آخرین ساعات بعد از ظهر مورد تابش آفتاب قرار می گیرد. کیفیت سطوح در میزان انرژی خورشیدی دریافت شده مؤثر بوده و باعث تقلیل و یا تشدید آن می شود.

این بررسی مشخص می کنند که تهران در فصل تابستان بیشترین مقدار و در فصل زمستان کمترین مقدار و در فصل پائیز بیش از فصل بهار انرژی تابشی خورشید را دریافت می دارد.

4-19-3-7- یخبندان

یکی از عوامل تعیین کننده در شکل گیری معابر تعداد روزهای یخبندان است. از طرح شبکه معابر، به صورت شرقی–غربی به دلیل آفتابگیر نبودن باید پرهیز نمود و در صوت طرح چنین معابری، ساختمان های جنوبی باید کم ارتفاع باشند تا آفتاب بیشتری به این گذرها برسد. در غیر این صورت طرح گریبانگیر مسائل فراوانی خواهد شد. بیشترین تعداد روزهای یخبندان در منطقه مذکور، مربوط به ماه ژانویه (اوایل دی تا اوایل بهمن) به میانگین مدت 25 روز است . میانگین سالانه 73 روز یخبندان را طی ماههای نوامبر تا مارس نشان می دهد که حداقل در ماه نوامبر (اوایل آبان تا اوایل آذر) و حداکثر در ماه ژانویه است (جدول 4-2).

4-19-4- بررسی نمودار بیوکلماتیک شهر تهران

با استفاده از این نمودار و نتایج بدست آمده از آن می توان محدوده آسایش انسان در شرایط باز و بیرون ساختمان را بررسی کرد. با انتقال آمار هواشناسی بر روی این جدول می توان به این نتایج دست یافت : ماههای فروردین و اردیبهشت و مهر و آبان (آغاز فصل های بهار و پائیز) در روز و فصل تابستان و اردیبهشت و خرداد در شب، در منطقه آسایش قرار دارد.

در ماههای خرداد و شهریور در هنگام آغاز و پایان فصل تابستان جهت رسیدن به آسایش نیاز به جریان هوا و باد می باشد. لذا با وزش باد در این زمان ها دمای هوا قابل تحمل خواهد بود.

درگرم ترین ماههای سال (تیر و مرداد) هنگام ظهر وقتی دما به حداکثر ممکن خود می رسد حتی با وزش باد نیز دمای آسایش ایجاد نخواهد شد. اما با بالابردن رطوبت هوا تا 30 پوند در گرم می توان تا حدی دمای هوا را لطیف کرد.

هنگام شب که دمای هوا به حداقل ممکن می رسد، در ماههای فروردین و مهر (آغاز فصل های بهار و پائیز) با حدود 20 کیلو کالری در ساعت و در ماههای آبان و اسفند با حدود 70 کیلوکالری در ساعت و در سردترین ماههای سال (آذر و دی و بهمن) آسایش انسان در زیر آفتاب و با کسب حرارت برقرار می شود که البته این امر در ماههای سردتر با حدود 60 کیلوکالری در ساعت گرما باید تأمین گردد و حتماً از لباس گرم استفاده شود .

4-19-5-  نتایج حاصل از جداول ماهونی شهر تهران

نتایج حاصل شده از بررسی جداول ماهونی شهر تهران به طور خلاصه عبارتند از:

  • شکل قرارگیری ساختمان ها در تهران باید شمالی – جنوبی (محور طویل تر ساختمان در جهت شرقی – غربی) باشد.
  • طرح فضایی (فاصله گذاری بین ساختمان ها) باید فشرده باشد.
  • وجود جریان هوا و پیش بینی حفاظت بازشوها در برابر باران های شدید و تابش مستقیم آفتاب در تهران ضروری نیست.
  • دیوارهای داخلی و خارجی و بام ها باید سنگین و با زمان تأخیر بیش از 8 ساعت باشند.
  • ابعاد بازشوها باید کوچک (25-15% سطح) باشند.
  • پیش بینی فضایی برای خوابیدن در خارج ساختمان ضروری است.

    دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

4-19-6- وضیعت زمین شناسی و زلزله خیزی شهر تهران

توسط گسل مهمی موسوم یه گسل شمالی تهران از چین خوردگی های حاشیه ای البرزجدا می شود. گسل های متعددی مشاهده شده اند که از آن جمله گسل های تلویزیون، شرق، غرب و باغ فیض می باشند . تهران از نظر زلزله خیزی تاریخی بسیار فعال بوده و بر مبنای اطلاعات تاریخی، در ناحیه تهران حداقل از قرن 19 میلادی تاکنون زلزله مخربی اتفاق نیفتاده است ولی مطالعات نشان می دهد که ناحیه تهران از نظر وقوع زلزله های کوچک فعال می باشند. با توجه به این نکته لازم است اصولاً در ساخت و سازهای تهران به این نکته توجه شود و در تمامی طراحی مسئله زلزله خیزی مد نظر قرارگیرد .

شهر تهران در دامنه جنوبی رشته کوههای البرز مرکزی به طور عمده بر روی رسوبات آبرفتی کواترنر بنا شده و قسمت جنوبی آن کم و بیش در کناره شمال باختری کویر مرکزی ایران قرار دارد. اختلاف  بلندی ناگهانی و شدید میان شهر تهران (با میانگین بلندی 1300 متر) و نزدیکترین تیغ کوه به آن در یک فاصله کمتر از 10 کیلومتر (تیغ توچال با بلندی نزدیک به 3933 متر) یکی از ویژگیهای پستی و بلندی گسترده است. نتیجه مؤلفه شاقولی است که در راستای راندگی فعال شمال تهران روی داده است . افزون بر راندگی شمال تهران و چند گسله جوان و فعال دیگر در شمال و جنوب شهر، آبرفتهای شهر تهران و شهرری دارای شکستگیهای کوچک فراوانی است که همگن است و به هنگام جنبش گسله های بزرگ و زمین لرزه زا، دچار لغزش، جنبش و جابجائی شوند. این گسله های جوان و فعال عبارتنــد از :

  • گسل شمال تهران

بارندگی شمال تهران به درازی نزدیک 90 کیلومتر در کوهپایه شمال تهران از خاور دره لشکرک در شمال خاوری تهران تا آبادی کاظم آباد (2 کیلومتری خاور کلاک) و شهر کرج در باختر پیگیری شده و نزدیکترین گسله زمین لرزه زا به شهر تهران است. در شمال تهران و در کوهپایه در بیشتر جاها این گسله سبب راندگی سازند ائوسن کرج بر روی آبرفتهای هزاره دره و آبرفتهای ناهمگن شمال تهران در شمال تهران شده است. برخی جاها چون باغ اناری در باختر کن و شمال چیتگر راندگی شمال تهران در داخل سازند کرج دیده می شود. راندگی شمال تهران بصورت یک زون کار کرده و گسل تکی نیست.این راندگی دارای راستای خاوری – باختری تا خاور شمال خاوری – باختری جنوب باختری با شیب سمت شمال می باشد. رویداد چهار زمین لرزه در سالهای 346، 556، 1274 و 1349 هجری شمسی را در پیوند با فعالیت این گسله دانسته اند.

  • گسل مشا

این گسله که از نوع گسله های فشاری است، از درازای معادل 200 کیلومتری با راستای شمال غربی به جنوب شرقی برخوردار است. براساس اطلاعات موجود رخداد حداقل 10 زلزله در بین سالهای 1044 تا 1353 هجری شمسی در ارتباط با فعالیت این گسله تشخیص داده شده است.

  • گسل کهریزک

طول این گسله بیش از 40 کیلومتر است و ساز و کار آن از نوع راندگی با شیب به سوی شمال می باشد و مدارک موجود رخداد چند زلزله در منطقه تهران و از جمله 3 زلزله در طی سالهای 234 تا 243 هجری شمسی را منتسب به آن دانسته اند.

 

 

 

 

  • گسل شمال ری

این گسله با حداقل درازای حدود 5/16 کیلومتر، در راستای شرقی – غربی و با شیب به سمت شمال، به صورت دیواره ای فرسوده در کناره جنوبی بزرگراه ری- بهشت زهرا دیده می شود. شواهد تاریخی نشان می دهد که این گسله احتمالاً در رویداد 4 زمین لرزه با بزرگی 5،3 تا 7،6 ریشتر در سده های پیشین نقش داشته است

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع ارشد معماری : طراحی مجتمع تجاریتفریحی با رویکرد طبیعت گرایی با تاکید بر سازواره های طبیعی

  • گسل جنوب ری

این گسله در امتداد شمال شرقی به جنوب غربی، در جنوب تپه باستانی موسوم به تپه غار و آبادی قلعه نو دیده می شود. چندین زمین لرزه مهم در سده های گذشته را در ارتباط با فعالیت این گسل ذکر کرده اند.

مطالعات انجام شده دلالت بر آن دارد که گسله های مذکور جز و گسل های فعال اصلی تهران به حساب می آیند که در شمال منطقه شهرتهران استقرار دارند. علاوه بر وجود راندگی مورد اشاره، نهشته های آبرفتی دشت تهران و شهر ری دارای شکستگی های کوچک فراوانی است که ممکن است به هنگام فعالیت گسله های اصلی و در اثر زمین لرزه های بزرگ دچار جنبش، لغزش و یا جابجایی شوند. از جمله این گسله ها می توان به گسله تلوپایین در شمال شرقی تهران، گسله شیان–کوثر در شرق تهران (شمال تهرانپارس)، راندگی نیاوران، گسل محمودیه ، گسل باغ فیض، گسل فرحزاد و غیره اشاره نمود.

با توجه به تاریخچه زمین لرزه های بزرگ گذشته (سده بیستم و بیش از آن) و وجود
گسله های مهم در گستره تهران بزرگ و پژوهشهای کنونی احتمال رویداد زمین لرزه ای ویرانگر با بزرگی بالاتر از 7 درجه ریشتر نکته ای بسیار جدی است. اهمیت این امر زمانی آشکار می شود که توجه داشته باشیم به ضوابط و معیارهای فنی و مهندسی در احداث سازه ها اعم از مسکونی و غیرمسکونی به صورت جدی تاکنون اهمیت داده نشده است . درشهرسازی نیز رعایت اصول ایمنی در رابطه با لرزه خیزی شهر مدنظر نبوده است و از همه مهمتر شبکه زیربنایی به هیچ عنوان با توجه به لرزه خیز بودن شهر تجهیز و ایمن نشده است. به عنوان مثال می توان به شبکه گازرسانی شهر تهران اشاره نمود که در صورت عدم تدارک تمهیدات لازم در هنگام زلزله با شدت بالا قطعاً آتش سوزی های شدید ناشی از انفجار گاز شهری رخ خواهد داد. در برخی از نواحی شهر تهران ساختمانهایی با طور عمر بیشتر از 30 سال وجود دارد که با مصالح نامرغوب ساخته شده اند که نمی توانند در برابر زمین لرزه ای با شدت متوسط نیز مقاومت نماید. ساختمانهائی که بصورت بساز و بفروش در تهران ساخته شده اند نیز، ساختمانهائی با مصالح نامرغوب می باشد . نکته هائی چون کوچه های تنگ باریک در محلات قدیمی تهران، دیوارهای بلند، تراکم خانه ها و جمعیت که راه فرار را به هنگام رویداد زمین لرزه خواهد شد از جمله گرفتار شهر مهم تهران می باشد که خوشبختانه بدلیل بروز حوادث در حال حاضر عرض معابر به حداقل شش متر رسیده و این طرح مدتی است که در شهر تهران شروع شده است .