امکانات مالی

دانلود پایان نامه

در صحاح اللغه، «غُرور» به معنى امورى که انسان را غافل مى‏سازد و مى‏فریبد (خواه مال و ثروت باشد، یا جاه و مقام، یا علم و دانش و غیر آن) تفسیر شده است. غَرور نیز، در صحاح به شیطان تفسیر شده است.
بعضى از ارباب لغت، به گفته‌ی «طریحى‏» در مجمع البحرین‏ گفته‏اند: غرور، فریفتگی به چیزى است که ظاهری جالب و دوست داشتنى دارد، ولى باطنش ناخوشایند و مجهول و تاریک است‏. در کتاب التحقیق فى کلمات قرآن الکریم نیز در مورد غرور چنین آمده است: ریشه‌ی اصلى این واژه به معنى حصول غفلت ‏به سبب تأثیر چیز دیگرى در انسان است و از لوازم و آثار آن جهل و فریب و نیرنگ و نقصان و شکست مى‏باشد.
در لسان العرب، غرور به «مَا اغتُرَّ بِهِ مِن مَتاعِ الدُّنیا» تفسیر شده است. یعنی هر چیزی که در دنیا انسان را فریب می‌دهد.
در معجم المعجمی، غَرور به معنای «کَلُّ ما غَرَّ الانسانَ مِن مالٍ أو جاهٍ أو شَهوَهٍ أو انسانٍ أو شَیطان» تعبیر شده است، یعنی هر چیزی اعم از مال یا مقام یا شهوت یا انسان یا شیطانی که انسان را بفریبد.
راغب‏ در مفردات‏ واژه‌ی «غَرور» را به معنى هر چیزى که انسان را مى‏فریبد و در غفلت فرو مى‏برد، خواه مال و مقام باشد یا شهوت و شیطان، تفسیر مى‏کند.
در تفسیر نمونه، در معنى این واژه چنین آمده است: «غَرور» بر وزن جَسور صیغه‌ی مبالغه به معنى موجود فوق‌العاده فریبنده است و شیطان را از این‌رو «غرور» مى‏گویند که انسان را با وسوسه‏هاى خود فریب مى‏دهد و غافل مى‏سازد و در حقیقت‏ بیان مصداق واضح آن است، وگرنه هر انسان یا کتاب فریبنده، هر مقام وسوسه‏گر و هر موجودى که انسان را گمراه سازد در مفهوم وسیع «غرور» داخل است.
در لغت‌نامه‌ی آکسفورد نیز، غرور در معنای اسمی، احساس رضایت و خوشنودی عمیق ناشی از موفقیت‌های شخصی تعریف شده است. همچنین از خشنودی، لذت، سربلندی، احساس‌رضایت، افتخار و عزت‌نفس مترادف با معنای مثبت غرور و از تکبر و خودبینی و گستاخی و خودپسندی و خودشیفتگی و خودخواهی در معنای منفی غرور یاد شده است.
همچنین در فرهنگ معاصر هزاره، “pride” به معنای غرور، فخر، مباهات، سرافرازی، احساس غرور و افتخار تعبیر شده و در معنای مجازی به کبر و نخوت و خودپسندی تعلق گرفته است. از غرور به عنوان عزت نفس و غیرت و کف نفس و شرف نیز یاد شده است.
1-2-2 تعریف اصطلاحی غرور
1-2-2-1 غرور منفی
غرور در معنای منفی، به این معنا است که انسان به آنچه از کمالات و امکانات دارد بسنده کرده و خویش راکامل و رسیده بداند و از حرکت برای یافتن و دانستن و به کاربستن باز ماند و دچار سکون شود.
غرور به معنی فریفتگی به داشته‌ها و جذابیت‌های غیر‌حقیقی و علائق دنیوی است که باعث می‌شود انسان از یاد خدا غافل شود و معنویت و سرمایه‌های حقیقی سعادت خود را فراموش نماید، و در نتیجه به انواع بیماری‌های اخلاقی و روانی مانند عجب، تکبر، خودخواهی و مانند آن مبتلا گردد.
در محجه البیضاء فى تهذیب الاحیاء، که از بهترین کتب اخلاق محسوب مى‏شود و تکمیل و تهذیبى است‏ براى احیاء العلوم‏ غزالی، غرور اطمینان نفس به چیزى که مطابق با خواهش‌های نفسانى است معرفی شده است. پس طبیعت انسان به سبب نیرنگ و فریب شیطان به آن مایل مى‏شود. بنابراین هرکس بر اساس شبهه‌ی فاسدى‏ معتقد شود که در دنیا و یا آخرت به خیر و سعادت رسیده مغرور است، و چون بیشتر مردم به خودشان گمان خیر دارند، در این‌صورت بیشتر مردم مغرورند.
در جای دیگر نیز، غرور ظاهر کردن امری از روی جهل و نادانی و توهم و خیال بیان شده است. در این تعریف ریشه‌ی غرور، جهل و نادانی بیان شده است.
تعریف دیگر بیان می‌کند که؛ غرور عبارت است از آرامش یافتن و مطمئن شدن به آنچه موافق هوی و هوس باشد، و طبع انسان به سبب شبهه و خدعه شیطان به آن میل می‌کند. پس هر‌کس معتقد باشد که در دنیا یا آخرت بر راه خیر است و این گمان و اعتقاد از روی شبهه نادرست و فاسد باشد او مغرور و فریفته است.
بنابراین غرور منفی، احساسی در وجود انسان است؛ که از بینش غلط او نسبت به ظاهر زندگی و امور دنیایی و مادی پیدا می‌شود، و گاهی هم محصول غفلت انسان از واقعیات الهیه است، که بر اثر کثرت کار مادی و توسعه یافتن مال و زر و زیور پیدا می‌شود، یعنی انسان فریب دنیا و زر و زیور دنیا را می‌خورد.
بسیاری از مردم نیازها و امکانات مالی و پولی زندگی را از هر راهی سعی می‌کنند به دست آورند و حلال و حرام بودن آن را مد نظر قرار نمی‌دهند ولی هنگامی که برای کارخیری از آنها چیزی طلب می‌کنند سریعاً چون آن کار خیر است پیشقدم می‌شوند و کار و عمل خود را پسندیده می‌دانند در حالی‌که آن منبع درآمدی که حق الله و حق الناس از آن جدا نشده، مال حلالی نیست که اجازه داشته باشند در هر کار خیری از آن مصرف کنند، یا آن را بذل و بخشش نمایند. این گونه افراد دچار غرور و خودباختگی هوای نفس شده اند و یا میل به شهرت طلبی یا مقام پرستی دارند و خودشان به دیگران اعلام می‌کنند که خیر آن‌ها در آن جایگاه است، در حالی‌که این‌گونه افراد هم به زیان خودشان عمل کرده‌اند و هم به زیان مردم و مغرور به خود شده‌اند، نه این‌که به کسی خدمت کنند.
همچنین غرور منفی به معنای نخوت و خودبینی نیز می‌آید. امام خمینی این نخوت و خودبینی را ناشی از فقدان علم دانسته و می‌گویند: «میزان در علم، آن است که آیت و علامت و نشانه باشد و خودی و خودیت در آن نباشد و انانیّت در محل او محو و نابود شود؛ نه آنکه باعث نخوت و خودبینی و خودنمایی و تکبر شود.»
1-2-2-2 غرور مثبت
غرور، گاهی به عنوان فضیلت و در معنای بزرگ‌منشی و کبَر‌نفس می‌آید؛ ابن‌مسکویه در تهذیب‌الاخلاق در تعریف کبَر‌نفس می‌گوید: «کِبَر‌نفس، خوار داشتن ثروت، و توانایی بر تحمّل ارجمندی و خواری است، و خداوندِ آن همواره خود را سزاوار کارهای بزرگ می‌سازد و (رسیدن به) آن‌ها را کوچک و آسان می‌شمارد.» بنابراین اگر غرور را به معنای بزرگ‌منشی در نظر بگیریم فضیلتی است که از اقسام شجاعت است.
غرور مثبت، در معنای عزت‌نفس نیز به کار می‌رود، از دیدگاه اخلاق و روایات اسلامی، عزت‌نفس به این معنا است که انسان آن‌قدر خودش را عزیز و بزرگ بداند که حاضر نشود تن به پستی گناه و افعال و رفتار مغایر با شأن انسان و ایمان بدهد. عزت‌نفس، یعنی اینکه آدمی شرافت و ارزش خود را بشناسد تا در برابر حوادث و در شرایط مختلف خود را حفظ کند. انسان اگر قدر خود را بداند، آن را ارزان نخواهد فروخت. آدم خلیفه‌ی خدا بر زمین و مورد تکریم خداوند، در حرکت به سوی کمال نامتناهی است. چنین موجودی شایسته نیست که سر بر آستان مخلوقی فرود آورد و دست نیاز نزد این و آن دراز کند و یا خود را به ذلت معصیت و هوای نفس گرفتار سازد. راه تحصیل عزت، شناخت ارزش وجودی انسان و کمال او و مسیری است که باید طی نماید.
حضرت على(ع) به فرزندش امام مجتبى(ع) فرمودند: نفس خویش را عزیز بشمار و به هیچ پستى و دنائتى تن مده گرچه عمل پست، تو را به تمنیاتت‏ برساند، زیرا هیچ چیز، با شرافت نفس برابرى نمى‌کند و (به جاى عزت از دست داده) عوضى ‏همانند آن نصیبت نخواهد شد، و بنده‌ی دیگران نباش که خداوند تو را آزاد آفریده‏است. و نیز فرمودند: «کسى که فرومایه است از کارهاى پست جدایى ندارد.»
شهید مطهری(ره) در کتاب انسان کامل در بحث عزت‌نفس می‌فرمایند: «در اسلام با همه‌ی این‌ها که «نَهَی النَّفسَ عَنِ الهَوَی» هست، «إنَّ النَّفسَ لَاَمّارَهٌ بِالسّوء» هست، «قَد اَفلَحَ مَن زَکّیها وَ قَد خَاب مَن دَسَّیهَا» هست، «مُوتُوا قَبلَ اَن تَمُوتُوا» هست، در عین حال روی عزت‌نفس هم تکیه شده است. قرآن می‌فرماید: «وَ لِلّهِ العِزَّه وَ لِرَسِولِهِ وَ لِلمُؤمِنین» (منافقون 8) نمی‌گوید عزت‌نفس، خود‌پرستی است. پیغمبر فرمود: «اُطلُبُوا الحَوائِجَ بِعِزَّهِ الاَنفُس». بشر به بشر حاجت پیدا می‌کند. فرمود: اگر حاجتی دارید هیچوقت پیش کسی با ذلت حاجت نخواهید، با عزت‌نفس بخواهید؛ یعنی عزت خودتان را لکه دار نکنید.»
1-2-3 تعریف لغوی اخلاق
اخلاق جمع خُلق و خُلُق می‌باشد. در قاموس، خُلق به معنای عادت و طبع و مروّت و دین است.