اخلاق اسلامی

دانلود پایان نامه

1-1-1-2 سؤالات فرعی
در این راستا بررسی مسائل فرعی زیر نیز ضروری خواهد بود:
غرور به لحاظ ماهیت به چه معناست؟
حکم اخلاقی غرور از نظر فیلسوفان اسلامی و غربی چیست؟
1-1-2 فرضیه‌های تحقیق
1. غرور از نظر فیلسوفان اسلامی، اغلب به عنوان رذیلت و در معنای فریفتگی است که معنایی اعم از تکبر و خودپسندی دارد. اما با این حال، برخی نیز آن را به عنوان فضیلت در نظر گرفته و کِبَر نفس تعریف می‌کنند.
2. برخی از فیلسوفان غربی مانند ارسطو، غرور را به معنای بزرگ‌منشی در نظر گرفته‌اند و برخی دیگر، غرور را خودخواهی و خودپسندی تعریف کرده‌اند.
3. به طور کلی می‌توان گفت غرور بر اساس مبانی دینی و اعتقادی در بین متفکران دینی و مسیحی، به عنوان گناه دینی در نظر گرفته می‌شود، اما بر اساس مبانی فلسفی، بین فیلسوفان اسلامی و غربی تفاوت‌هایی وجود دارد.
4. غرور به لحاظ ماهیت، ملکه‌ای نفسانی است که از احساس درونی انسان نسبت به خود، ناشی می‌شود و باعث انجام عملی متناسب با آن احساس می‌گردد. حال اگر این احساس مناسب و به‌جا باشد این غرور فضیلت است، اما اگر این احساس، یک احساس نامناسب و بیجا باشد، باعث ایجاد غرور کاذب و منفی در انسان می‌گردد، در این‌صورت غرور رذیلت خواهد بود.
5. برخی از فیلسوفان اسلامی و غربی، غرور را به عنوان فضیلت و در معنای بزرگ‌منشی در نظر می‌گیرند، و در نتیجه آن را برای شخصیت انسان، لازم و ضروری می‌دانند. اما برخی دیگر، غرور را به عنوان رذیلت و به معنای کبر و خودپسندی در نظر گرفته و آن را تقبیح می‌کنند.
1-1-3 ضرورت انجام تحقیق
از آن‌جا که غرور در معنای منفی، یکی از بدترین رذایل و بیماری‌های مهلک روانی و اخلاقی می‌باشد و به کبر و خودپسندی می‌انجامد، لذا بحث کردن در مورد ریشه‌های آن و تشخیص موارد مثبت غرور از موارد منفی جایگاه ویژه‌ای دارد. همچنین اگر غرور امری مثبت و در معنای عزت نفس به کار رود، آثار و پیامدهای زیادی در زندگی فردی اجتماعی خواهد داشت. بنابراین بحث در مورد جنبه‌های مختلف غرور، امری ضروری خواهد بود.
1-1-4 پیشینه تحقیق
بحث از فضائل و رذائل اخلاقی از جمله غرور، در آثار متفکران و فیلسوفان اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است، اما در مورد غرور در آثار اسلامی تنها به جنبه منفی آن اشاره شده و غرور به عنوان رذیلتی اخلاقی و گناه دینی تقبیح شده است. در این موارد غرور به عنوان یکی از مصادیق عجب و کبر در نظر گرفته شده، به عنوان مثال رساله “بررسی عجب و کِبر و راه‌های علاج آن در اخلاق اسلامی” نوشته سعید پاشایی مباحث مربوط به غرور را نیز مطرح کرده، اما آن را به عنوان رذیلتی اخلاقی معرفی کرده و در برخی موارد آن را در معنای تکبر نیز آورده است. در فلسفه غرب نیز مباحث مربوط به غرور در مسیحیت به عنوان یکی از هفت گناه کبیره و یکی از گناهان دینی مطرح می‌شد، اما بعد از در نظر گرفتن جنبه‌های مثبتی از غرور و معرفی آن به عنوان فضیلت «بزرگمنشی» که توسط ارسطو صورت گرفت، غرور از این فهرست خارج گشت و خودپسندی جایگزین آن شد.
به طور کلی بحث از غرور در بین فیلسوفان اسلامی و غربی به لحاظ جنبه‌های منفی و مثبت آن و تبیین فلسفی غرور در این موارد دیده نمی‌شود. بنابراین بحث فلسفی در مورد غرور و نظر فیلسوفان اسلامی و غربی در مورد جنبه‌های مختلف غرور و بررسی نقاط اختلاف و اشتراک فیلسوفان اسلامی و غربی مبحثی است که تحقیقی در مورد آن صورت نگرفته است.
1-1-5 روش تحقیق
روش انجام این تحقیق به شیوه توصیفی- تحلیلی است که با جمع آوری مطالب از کتب مختلف اسلامی و غربی و به صورت کتابخانه‌ای صورت گرفته است. به این صورت که آراء فیلسوفان اسلامی در کتاب‌های مهم این فیلسوفان در مورد غرور تبیین و تحلیل می‌گردد، سپس آراء فیلسوفان غربی با ترجمه و تحلیل مقالات و کتب لاتین نیز بیان شده و سپس نقاط اشتراک و اختلاف آن‌ها مطرح می‌گردد. می‌باشد. از منابع مهم اسلامی می‌توان به قرآن و نهج‌البلاغه، محجه البیضاء، الحقایق، تهذیب الاخلاق، اخلاق ناصری و احیاء‌العلوم را نام برد.
از منابع لاتین نیز از کتاب Pride اثر Michael Eric Dyson، و همچنین “Treatise of human nature” اثر David Hume و” “The virtue of pride نوشته Richard Taylor استفاده شده است.
1-2 مفهوم شناسی
1-2-1 تعریف لغوی غرور
با جستجو در فرهنگ‌‌لغت‌های مختلف، معانی متعددی برای غرور پیدا می‌کنیم. در زبان فارسی، غرور به معنای فریفتن و به خود بالیدن تفسیر شده است.
در فرهنگ عمید، غرور در معنای مثبت و به معنای احساس سربلندی و شادمانی به علت کسب موفقیت، احترام و نیز وظیفه تلقی شده است.
همچنین غرور به معنای فریفتگی و تکبر، احساس بلند پروازی و بالاتر دانستن استعداد یا مقام یا زیبایی‌های ظاهری خود بر دیگران و احساس ارزش برای خود تفسیر شده است.
به طورکلی غرور در معنای اسمی به معنای احساس سربلندی و مسرت که به سبب موفقیت در شخص پدید می‌آید، بیان شده و به عنوان اسم مصدر، در معنای منفی خودبینی و تکبر به کار می‌رود. معنای قدیمی غرور نیز مکر و فریب است.
در عربی نیز غرور به ضم غین (غُرور) در معنای نیرنگ، فریب، حیله، بیهوده و پوچ، خودپسندی، خودخواهی و خودبینی به کار می‌رود و به فتح غین (غَرور) به معنای دنیا، فریبنده و شیطان است.